تحلیل عوامل تاثیرگذار بر تغییر رویکرد صحابه نسبت به واقعه ی غدیر

هدف اصلی این مقاله، تحلیل و تبیین عوامل موثر بر تغییر رویکرد صحابه نسبت به واقعه ی غدیر خم است؛ رخدادی که از مهم ترین نقاط عطف تاریخ اسلام به شمار می رود و تاثیر آن بر تداوم اندیشه ی امامت و ساختار قدرت در جامعه ی اسلامی، همواره محل بحث اندیشمندان مسلمان و مورخان بوده است. مطالعات تاریخی و تحلیلی نشان می دهد که انحراف از اهداف اصیل غدیر، پدیده ای چندبعدی و نتیجه ی هم زمان مجموعه ای از عوامل سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بوده است. بر این اساس، مسئله ی اصلی پژوهش حاضر، واکاوی این عوامل با استفاده از روش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه ای و اسنادی است. یافته های تحقیق نشان می دهد که در سطح سیاسی، عواملی همچون نگرش های قدرت طلبانه ی برخی صحابه، حزب گرایی و رقابت های قبیله ای قریش، طمع در کسب خلافت، و دشمنی دیرینه ی اعراب نسبت به حضرت علی (ع) از مهم ترین متغیرهای تاثیرگذار بوده اند. همچنین در سطح اجتماعی–فرهنگی، عناصری چون استمرار فرهنگ جاهلی، تعصبات قبیله ای، حسادت و خیانت برخی افراد، و سازش ناپذیری حضرت علی (ع) در برپایی حق، نقشی بنیادین در این تغییر رویکرد داشته اند. نتایج این مطالعه نشان می دهد که فهم دقیق زمینه های سیاسی– فرهنگی انحراف از غدیر، برای تحلیل تحولات نخستین قرون اسلامی و پیدایش شکاف های مذهبی بعدی اهمیت ویژه ای دارد.

کلیدواژه ها:

تاریخ اسلام ، واقعه غدیرخم ، پیامبر اکرم (ص) ، عوامل سیاسی ، عوامل اجتماعی- فرهنگی.