ارزیابی کارایی برنامه های توسعه حرفه ای معلمان در نظام آموزشی

این پژوهش با هدف بررسی جامع کارایی برنامه های توسعه حرفه ای (Professional Development – PD) معلمان در بستر نظام آموزش و پرورش ایران انجام شد. روش تحقیق ترکیبی (Mixed‑Methods) به کار گرفته شد؛ در بخش کمی، پرسش نامه ای مبتنی بر چارچوب نظری ترکیبی (نظریه یادگیری مستمر کپلن + مدل ۴۰‑۶۰‑۸۰) بر روی ۳۲۸ معلم از ۲۲ استان به صورت خوشه ای طبقه بندی شده توزیع گردید. ابزارهای پرسشنامه شامل مقیاس کارایی برنامه های PD (۳۰ آیتم) و مقیاس بازتاب معلمانه (۱۲ آیتم) پس از اعتبارسنجی محتوا (CVR = ۰.۷۸) و سازگاری داخلی (α > ۰.۸۰) بکار گرفته شد. داده های کمی با تحلیل مسیر (Structural Equation Modeling – SEM) و رگرسیون سلسله مراتبی مورد بررسی قرار گرفت. در بخش کیفی، ۲۴ مصاحبه نیمه ساختاریافته با معلمان منتخب صورت گرفت و با روش تحلیل محتوای محور (directed content analysis) کدگذاری شد. نتایج نشان داد که برنامه های PD تاثیر مثبت معناداری بر مهارت تدریس (β = ۰.۳۸, p < ۰.۰۰۱) و رضایت شغلی (β = ۰.۳۱, p < ۰.۰۰۱) دارند؛ بازتاب معلمانه به عنوان متغیر میانی نقش تعدیل کننده معناداری در ارتقای تغییر رفتار تدریس ایفا می کند (β = ۰.۲۲, p < ۰.۰۱). برنامه های ترکیبی (حضوری + آنلاین) اثر قوی تری نسبت به برنامه های صرفا حضوری یا آنلاین نشان دادند. بر پایه این یافته ها، پیشنهاد می شود سامانه ای مداوم برای ثبت بازتاب های معلمانه ایجاد گردد و دوره های بازتابی به عنوان جزء اساسی هر برنامه PD در خط مشی های ملی بگنجانده شوند.

کلیدواژه ها:

توسعه حرفه ای معلم ، کارایی برنامه ، بازتاب معلمانه ، روش ترکیبی ، ارزیابی ساختاری