بررسی ارتباط بین سبک رهبری معلم و انگیزش داخلی دانش آموزان

این پژوهش به بررسی ارتباط مستقیم و معنادار بین سبک های رهبری معلم (تحولی، تراکنشی و برون ساز) و سطح انگیزش داخلی دانش آموزان در سطوح مختلف تحصیلی می پردازد. برای این منظور از روش توصیفی‑تحلیلی با طرح مقطعی استفاده شد و جامعه آماری شامل ۳۰۰ دانش آموز (۱۱۰ دختر و ۱۹۰ پسر) از ۱۰ مدرسه عمومی در پنج استان مختلف به صورت خوشه ای تصادفی انتخاب شد. دو ابزار استاندارد به روز به کار گرفته شد: مقیاس سبک رهبری معلم (Teacher Leadership Style Scale – TLS) که توسط O’Connor و Michaels (۲۰۲۳) توسعه یافته است و زیرمقیاس انگیزش داخلی مقیاس «Motivated Strategies for Learning Questionnaire» (MSLQ) که بر مبنای نظریه خودتعیینی (Deci & Ryan, ۲۰۱۹) طراحی شده و توسط Mahmoudi و Gholizadeh (۲۰۲۲) به فارسی معتبرسازی شده است. اعتبار سازه ای مقیاس ها با تحلیل عاملی تاییدی (CFA) (CFI = ۰.۹۶؛ RMSEA = ۰.۰۴۵) و پایایی با ضریب آلفای کرونباخ (α ≥ ۰.۸۴) تایید شد. داده ها با نرم افزارهای SPSS ۲۸ و AMOS ۲۶ تجزیه و تحلیل شدند؛ ابتدا همبستگی پیرسون برای بررسی روابط ابتدایی محاسبه شد و سپس مدل معادلات ساختاری (SEM) برای آزمون فرضیات اصلی به کار رفت. نتایج نشان دادند که سبک رهبری تحول گرا با انگیزش داخلی رابطه مثبت و قوی (β = ۰.۳۸، p < ۰.۰۰۱) دارد؛ رهبری تراکنشی رابطه منفی ضعیفی (β = –۰.۱۲، p = ۰.۰۸) نشان داد و رهبری برون ساز ارتباط معناداری نداشت (β = ۰.۰۴، p = ۰.۴۶). همچنین، تحلیل تفکیک پذیری جنسیتی نشان داد که اثر رهبری تحول گرا بر انگیزش داخلی برای دختران قوی تر (β = ۰.۴۴) نسبت به پسران (β = ۰.۳۱) است. این یافته ها نشان می دهد که تقویت رهبری تحول گرا می تواند به عنوان یک مبدل کلیدی برای ارتقای انگیزه درونی دانش آموزان در تمام سطوح تحصیلی عمل کند و برای برنامه ریزی های توسعه حرفه ای معلمان و سیاست گذاری های آموزشی قابل استفاده است.

کلیدواژه ها:

رهبری معلم ، رهبری تحول گرا ، انگیزش داخلی ، مدل معادلات ساختاری ، مقیاس MSLQ ، آموزش