نقش معلمان در پرورش تفکر انتقادی و خلاقیت در دانش آموزان

پرورش تفکر انتقادی و خلاقیت به عنوان دو ستون بنیادین تربیت انسان هایی توانمند، نوآور و مسئول در قرن بیست ویکم، از اصلی ترین رسالت های نظام های آموزشی مترقی محسوب می شود. این مقاله با رویکردی تحلیلی و با استناد به مبانی فلسفه تعلیم وتربیت و روانشناسی شناختی، استدلال می کند که تحقق این هدف متعالی، نه از طریق محتوای درسی خاص، که در گرو نقش کلیدی، ظریف و تحول آفرین معلم است. معلمی که خود به مثابه الگویی زنده از یک اندیشمند انتقادی و خلاق عمل می کند، فضایی امن برای پرسشگری و خطاپذیری می آفریند و با طراحی تجربیات یادگیری چالش برانگیز و مسئله محور، ذهن دانش آموزان را از انفعال در برابر اطلاعات به فعال سازی مستمر توان تحلیل، ترکیب، ارزیابی و ابداع سوق می دهد. یافته های این پژوهش نشان می دهد که روش های تدریس مبتنی بر کاوشگری، مباحثه سقراطی، حل مسئله باز و پروژه های خلاقانه، هنگامی که توسط معلمی آگاه و توانمند هدایت شوند، می توانند به رشد نظام مند این مهارت های تفکر عالی بینجامد. با این حال، موانعی جدی از قبیل سلطه فرهنگ حافظه محوری و آزمون محوری، تراکم بالای برنامه درسی، کمبود توسعه حرفه ای موثر و باورهای سنتی درباره اقتدار معلم، این نقش را با چالش مواجه ساخته است. مقاله حاضر پس از تحلیل این چالش ها، بر راهکارهایی چون بازتعریف رابطه معلم-شاگرد بر اساس مشارکت فکری، تمرکز بر فرآیند به جای صرف محصول یادگیری، و ایجاد اجتماع های حرفه ای یادگیری میان معلمان تاکید نموده و در نهایت نتیجه می گیرد که پرورش تفکر انتقادی و خلاقیت، خود نیازمند تفکر انتقادی و خلاقیت در شیوه های تربیت و توانمندسازی معلمان است.

کلیدواژه ها:

تفکر انتقادی ، خلاقیت ، نقش معلم ، پرورش اندیشهورزی ، فضای پرسشگری ، روش های تدریس فعال ، حل مسئله ، فرهنگ آموزشی ، توسعه حرفه ای معلمان