بررسی نقش برنامه ریزی درسی مدرسه محور در ارتقای کیفیت آموزش و یادگیری دانش آموزان

این مقاله به بررسی نقش حیاتی و چندوجهی برنامه ریزی درسی مدرسه محور (School-Based Curriculum Planning) در فرآیند ارتقای کیفیت آموزش و یادگیری دانش آموزان می پردازد. در نظام های آموزشی متمرکز، اغلب رویکرد از بالا به پایین (Top-Down) منجر به عدم انطباق محتوای آموزشی با نیازها و بافت محلی مدارس می شود. در مقابل، رویکرد مدرسه محور، با اعطای استقلال نسبی به واحد های آموزشی برای بومی سازی و اجرای برنامه های درسی، پتانسیل بالایی برای افزایش انگیزه، مشارکت فعال تر معلمان و اولیا، و در نهایت، بهبود معنادار نتایج یادگیری دارد (Fullan, ۲۰۰۱). این پژوهش با بهره گیری از یک چارچوب مفهومی تلفیقی، تلاش می کند سازوکارهای نظری حاکم بر این رابطه را تبیین نماید. این چارچوب، عوامل ورودی (مانند ظرفیت حرفه ای مدرسه و میزان استقلال ساختاری)، فرآیندهای میانی (شامل فرایند تدوین و اجرای برنامه درسی محلی) و نتایج خروجی (شامل بهبود کیفیت آموزش و عملکرد تحصیلی) را به هم پیوند می دهد. یافته های نظری نشان می دهند که اثربخشی برنامه ریزی مدرسه محور منوط به وجود مکانیسم های حمایتی قوی از سطح منطقه ای و ملی، توسعه حرفه ای مستمر معلمان و ایجاد فرهنگ پاسخگویی (Accountability) در سطح مدرسه است (Fullan & Hargreaves, ۲۰۱۲). همچنین، مشارکت ذینفعان کلیدی—شامل مدیران، معلمان، دانش آموزان و والدین—به عنوان یک متغیر تعدیل کننده اساسی عمل می کند و تضمین می کند که برنامه درسی منعکس کننده نیازهای واقعی جامعه محلی باشد. در نهایت، مقاله کاربرد این چارچوب مفهومی را در طراحی سیاست های آموزشی عملیاتی که هدفشان توانمندسازی مدارس برای دستیابی به استانداردهای بالای آموزشی است، مورد بحث قرار می دهد و چالش های اجرای این رویکرد، از جمله مقاومت در برابر تغییر و نیاز به زیرساخت های ارزیابی مناسب را شناسایی می کند. این مطالعه بر اهمیت گذار از اجرای صرف برنامه به سمت تولید دانش بومی در فرآیند برنامه ریزی درسی تاکید دارد.واژگان کلیدی: برنامه ریزی درسی مدرسه محور، کیفیت آموزش، یادگیری دانش آموزان، استقلال مدرسه، مشارکت ذینفعان، چارچوب مفهومی.