تحلیل تغییرات در الگوی رویش بلوط ایرانی (Quercus brantii Lind.) براساس حلقه های سالانه در بوم سازگان جنگلی زاگرس
محل انتشار: فصلنامه پژوهش و توسعه جنگل، دوره: 11، شماره: 3
سال انتشار: 1404
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 120
فایل این مقاله در 17 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_JFRD-11-3_002
تاریخ نمایه سازی: 7 بهمن 1404
چکیده مقاله:
مقدمه و هدف: آشفتگیها بهعنوان مهمترین عوامل تغییر بومسازگانهای طبیعی، ترکیب گونه ای، ساختار و عملکرد جنگل ها را بهشدت تحت تاثیر قرار می دهند. برای درک بهتر پاسخ درختان به این آشفتگی ها، پژوهشگران از ابزارهای مختلفی استفاده کرده اند. گاه شناسی درختی به دلیل ارائه یک چشم انداز بلندمدت، از ابزارهای اساسی برای بررسی تاریخچه این آشفتگیها است. در حقیقت، حلقه های رویشی دادههای ارزشمندی را از روند رشد درختان ارائه میدهند که این دادهها نقش مهمی در درک پویایی جنگل خواهند داشت. استفاده از گاهشناسی درختی به ویژه برای گونه هایی مانند بلوط ایرانی که مرز حلقههای سالانه در این درختان بهخوبی مشخص است، روش قابل اطمینانی میباشد. با شناسایی تغییرات رشد یا همان افزایش ناگهانی رشد شعاعی درختان میتوان آشفتگیها را شناسایی کرد. در این بررسی، تغییرات رشد در حلقه های سالانه درختان بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.) در جنگل های زاگرس مورد تحلیل قرار گرفت تا تاریخچه آشفتگی ها بازسازی شود.مواد و روش ها: این پژوهش در رویشگاه ملهپنجاب و در فاصله ۲۵ کیلومتری از شهرستان ایلام انجام شد. برای انجام این بررسی، تعداد ۱۵ اصله درخت بادافتاده مورد نمونه برداری قرار گرفت. نمونهبرداری بهصورت برشهای عرضی ساقه و با استفاده از ارهموتوری انجام گرفت. پس از آمادهسازی نمونهها، با استفاده از دوربین عکاسی تصاویری از این نمونهها تهیه شد. سپس این تصاویر به محیط نرمافزارCooRecorder انتقال یافت و پهنای حلقه های سالانه در دو جهت مورد اندازهگیری قرار گرفت. در ادامه، برای تطابق زمانی نمونهها، استانداردسازی برای حذف روندهای غیراقلیمی از سریهای رویشی و ایجاد گاهشناسی، بسته نرمافزاری dplR در محیط نرمافزار R مورد استفاده قرار گرفت. در نهایت، تغییرات در الگوی رویش درختان با استفاده از متداولترین روش یعنی محاسبه درصد تغییرات رشد برای هر سری از حلقههای رویشی و با استفاده از بسته نرم افزاری TRADER درمحیط R مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. برای شناسایی تغییرات رشد، درصد افزایش رشد در ۱۰سال قبل از سال معین با ۱۰ سال بعد مقایسه شد.یافته ها: تجزیه و تحلیل ۳۰ سری رویشی حاصل از ۱۵ درخت نمونه برداریشده، نشان داد که میانگین طول سری ها ۱۶/۴۸ سال است. گاه شناسی استاندارد به دستآمده، دوره زمانی ۷۲ ساله (۲۰۲۲-۱۹۵۱) را پوشش داد که شاخصهای آماری کلیدی آن شامل میانگین حساسیت ۳۲/۰ و سیگنال تجمعی بالا (معادل ۸۸/۰)۰ بود که نشان دهنده سیگنال اقلیمی قوی و همچنین نمونه برداری کافی است. با استفاده از بسته نرم افزاری TRADER و روش میانگینگیری رشد شعاعی، در مجموع ۱۵ تغییر ناگهانی رشد شناسایی شد که شامل شش تغییر اصلی (افزایش رشد بیش از ۵۰ درصد) و نه تغییر حدواسط (افزایش رشد بیش از ۲۵ درصد) بود. قابل توجه است که ۶۰ درصد از این تغییرات در بازه زمانی ۲۰۱۰-۱۹۹۰ رخ داده است، یعنی دورهای با خشکسالی های مکرر و افزایش فراوانی آتش سوزی در منطقه که نشان دهنده فاصله متمرکز آشفتگی در جنگل است.نتیجه گیری: نتایج این بررسی نشان داد که وقایع اقلیمی (بهویژه خشکسالیهای مکرر) و آشفتگی های انسانی (آتش سوزی) و زیستی (شیوع آفات) بهعنوان عوامل کلیدی تغییر الگوی رشد درختان بلوط عمل کردهاند. با توجه به تشدید این عوامل در دهههای اخیر، انتظار می رود که جنگلهای زاگرس شاهد تغییرات ساختاری بلندمدت (کاهش تراکم، تغییر ترکیب گونه) در آینده باشند. این بررسی لزوم اجرای مدیریت تطبیقی شامل: ۱. پایش مستمر آشفتگیها با استفاده از گاهشناسی، ۲. توسعه برنامههای احیای جنگلهای آسیبدیده و ۳. کنترل عوامل انسانی تشدیدکننده تنش را برجسته میسازد.
کلیدواژه ها:
نویسندگان
Elham Motaharfard
دانشجوی دکتری، گروه علوم جنگل، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
Ali Mahdavi
استاد، گروه علوم جنگل، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
Reza Akhavan
دانشیار پژوهش، موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
asghar Fallah
استاد، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، مازندران، ایران
Reza Omidipur
استادیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
مراجع و منابع این مقاله:
لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
