تحلیل تجربیات معلمان الهیات از زمینه ها، نمونه ها و پیامدهای تعارضات ذهنی دانش آموزان و والدین در مدارس با رویکرد کیفی

این پژوهش با هدف شناسایی زمینه ها، روش های مقابله و پیامدهای روانی حرفه ای تجربیات زیسته معلمان الهیات در مواجهه با خشونت های کلامی و فیزیکی دانش آموزان و والدین در مدارس، به بررسی آن در بستر نظام آموزشی و تربیتی کشور با روش توصیفی – تحلیلی، پرداخته است. جامعه پژوهش شامل بخشی از دبیران الهیات مدارس دولتی در جنوب شرق استان تهران است و داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۲۳ دبیر گردآوری شد. انتخاب نمونه ها به صورت تصادفی انجام گرفت و مصاحبه ها تا اشباع نظری ادامه یافت. دست نوشت مصاحبه ها تهیه و سپس با روش تحلیل مضمون و الگوی شبکه مضامین بررسی شدند. برای افزایش اعتبار، مضامین استخراج شده در اختیار مشارکت کنندگان قرار گرفت و کدگذاری توسط پژوهشگر دوم بازبینی شد. یافته ها نشان داد خشونت مدرسه ای پدیده ای چندبعدی است که در سه سطح فردی، نهادی و اجتماعی بروز می یابد: در سطح فردی، معلمان با اضطراب، فرسودگی شغلی، کاهش انگیزه و احساس بی عدالتی مواجه شدند؛ در سطح نهادی، ناکارآمدی برنامه های درسی، فقدان مشاور متخصص، حمایت ناکافی مدیران و محدودیت های قانونی فشار روانی و حرفه ای معلمان را تشدید کرد؛ و در سطح اجتماعی، زمینه های خانوادگی همچون تعارضات، فقر و سبک های تربیتی نادرست و نیز تاثیر رسانه ها و فضای مجازی در بازتولید خشونت نقش داشتند. همچنین سبک های فردی و حرفه ای معلمان در مدیریت بحران شامل گفت وگو، رفتار محترمانه، تخلیه هیجانی، زبان نرم و واگذاری مسئولیت به دانش آموزان مشکل دار بود. راهکارهای پیشگیرانه از نظر معلمان بر آموزش خانواده ها، ارتقای مهارت های زندگی، اصلاح قوانین مدرسه و تقویت جایگاه معلم تاکید داشت. نتیجه پژوهش نشان می دهد خشونت مدرسه ای نه صرفا یک رفتار فردی، بلکه بازتابی از نارسایی ساختارهای آموزشی و اجتماعی است. حمایت روانی و قانونی از معلمان، بازنگری در برنامه های درسی، تقویت مهارت های زندگی دانش آموزان و مشارکت جمعی خانواده مدرسه از الزامات کاهش خشونت و ارتقای سلامت روانی تربیتی در مدارس است. این نتایج ضرورت تحول در نظام تربیت دینی و آموزش مهارت های زندگی در مدارس را برجسته می سازد و بر نقش فعال معلم به عنوان کنشگر تربیتی در مدیریت بحران تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

خشونت مدرسه ای ، تجربیات زیسته معلمان ، تحلیل مضمون ، فشار روانی ، مهارت های زندگی ، روان شناسی تربیتی.