تحلیل محتوای کتاب درسی علوم پایه چهارم از منظر تفکر انتقادی و خلاقیت

پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای کتاب درسی علوم تجربی پایه چهارم ابتدایی از منظر میزان توجه به تفکر انتقادی و تفکر خلاق انجام شد . این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی–تحلیلی است و با بهره گیری از روش تحلیل محتوا صورت گرفته است . جامعه پژوهش شامل کل محتوای کتاب علوم پایه چهارم ابتدایی (چاپ ۱۴۰۱) بود که به صورت تمام شماری مورد بررسی قرار گرفت . ابزار گردآوری داده ها، چک لیست تحلیل محتوای محقق ساخته مبتنی بر مولفه های تفکر انتقادی (پرسش گری، تحلیل، ارزشیابی و استدلال) و مولفه های تفکر خلاق (سیالی، انعطاف پذیری، ابتکار و بسط) و همچنین سطوح شناختی طبقه بندی بلوم بود . روایی ابزار از طریق نظر خبرگان تایید و پایایی آن با روش توافق بین کدگذاران محاسبه شد . داده ها با استفاده از آمار توصیفی (فراوانی و درصد) تحلیل شدند . یافته ها نشان داد که محتوای کتاب علوم چهارم ابتدایی بیشتر بر انتقال اطلاعات و مفاهیم توصیفی تمرکز دارد و سهم مولفه های تفکر انتقادی و خلاقیت در متن، پرسش ها و فعالیت ها محدود است . بیشتر سوالات کتاب در سطوح پایین شناختی (دانش و درک) قرار دارند و پرسش های تحلیلی، ارزشیابانه و خلاقانه سهم اندکی را به خود اختصاص داده اند . همچنین، فعالیت های آموزشی عمدتا هدایت شده بوده و فرصت های کافی برای کاوشگری، حل مسئله و تولید ایده های نو فراهم نمی کنند . در مجموع، نتایج پژوهش حاکی از وجود شکاف معنادار میان اهداف برنامه درسی ملی و سند تحول بنیادین آموزش وپرورش با محتوای واقعی کتاب علوم چهارم ابتدایی است . بر این اساس، بازطراحی پرسش ها، فعالیت ها و ساختار آموزشی کتاب با تاکید بر یادگیری فعال، پرسش محور و خلاقانه ضروری به نظر می رسد .

کلیدواژه ها:

تفکر انتقادی ، تفکر خلاق ، تحلیل محتوا ، کتاب علوم ابتدایی ، پایه چهارم ابتدایی .