واکاوی نقش برنامه ریزی کاربری زمین به منظور تاب آوری اجتماعات شهری (مورد پژوهی: محله آبکوه شهر مشهد)

امروزه تاب آوری شهرها و محلات آن ها در مواجهه با بحران ها و بلایا از اصولی است که به طور معمول در فرایند توسعه شهری، نادیده یا کم اهمیت تلقی شده است. در این میان، برنامه ریزی کاربری زمین به عنوان ابزاری کلیدی، می تواند به بهینه سازی فضایی و ایجاد جوامع پایدار و تاب آور کمک نماید. طوری که با ایجاد تنوع و انعطاف پذیری در کاربری ها، هم جواری مناسب، طراحی فضاهای عمومی، سبز و غیره در محلات، می توان موجبات تقویت تاب آوری و کاهش آسیب پذیری آن ها در برابر بلایا را فراهم نمود. به همین منظور، پژوهش حاضر در راستای بررسی نقش برنامه ریزی کاربری زمین در سطح محله آبکوه شهر مشهد در راستای تاب آوری آن انجام گرفته است. در این پژوهش با روش کمی- کیفی، ماهیت توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر چارچوب سنجشی، پرسشنامه هایی محقق ساخته بر اساس طیف لیکرت و با استفاده از فرمول کوکران بین ۳۸۵ نفر از ساکنان محله آبکوه و همچنین با استفاده از روش گلوله برفی بین ۲۰ نفر از متخصصان و نخبگان آشنا به این محله توزیع شده و برونداد آن ها با استفاده از آزمون تی تک نمونه ای، آزمون همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. نتایج این پژوهش بیانگر آن است که بین مولفه های سازنده ی برنامه ریزی کاربری زمین محله آبکوه (شامل مولفه های اجتماعی، اقتصادی، کالبدی- زیرساختی و نهادی) و تاب آوری آن، رابطه ای معنادار، مستقیم و قوی وجود دارد که این امر نشانگر آن است که الگوی بهینه ی کاربری زمین در سطح این محله در عمل می تواند در ارتقای تاب آوری آن مثمر ثمر باشد. همچنین با توجه به سطح معناداری و ضریب رگرسیون استانداردشده، مولفه کالبدی- زیرساختی (با ضریب ۲۹۶/۰) در قیاس با سایر مولفه ها، می تواند تاثیر بیشتری بر ارتقای تاب آوری در سطح محله آبکوه شهر مشهد داشته باشد؛ اما با این وجود، برنامه-ریزی کاربری زمین محله (پایین بودن میانگین آن از ۳) از تاب آوری لازم برخوردار نیست.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی کاربری زمین ، تاب آوری شهری ، اجتماعات شهری ، محله آبکوه شهر مشهد