ارائه الگوی پذیرش خدمات دولت الکترونیک با استفاده از رویکرد فراترکیب

زمینه: انقلاب در فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی و استفاده از اینترنت سبب تغییر در تمام ابعاد زندگی بشر شده است؛ به گونه ای که حتی تعاملات بین دولت ها و شهروندان دستخوش این تغییر شده اند. دولت الکترونیک به عنوان شکلی تازه از سازمان ها، شروع به کار کرده است؛ که برای پذیرش هرچه بیشتر این تغییرات توسط شهروندان، نیاز به پژوهش هایی در زمینه پذیرش دولت الکترونیک است. بنابراین اهمیت طراحی الگویی واحد جهت پذیرش دولت الکترونیک از میان الگو های پذیرش فناوری بیشتر احساس می شود.هدف: هدف پژوهش حاضر، تدوین الگوی پذیرش خدمات دولت الکترونیک با استفاده از رویکرد فراترکیب بوده است. تحقیق حاضر از نظر جهت گیری، کاربردی بوده است؛ زیر علاوه بر جنبه ی آگاهی بخشی و علمی، برای سازمان های دولتی مختلف که خواهان برقراری فرآیندهای مربوط به دولت الکترونیک هستند جنبه کاربردی نیز دارد. از آن جا که این پژوهش در صدد ارائه و طراحی الگوی پذیرش خدمات دولت الکترونیک دارد، از نوع اکتشافی می باشد.روش: پژوهش حاضر، از منظر روش شناسی به علت استفاده از روش های کیفی و کمی، ماهیت آمیخته دارد. جامعه پژوهشی پژوهش حاضر در بخش کیفی، کلیه پژوهش های متناسب با موضوع پژوهش بوده است؛ در بخش کمی پژوهش جامعه آماری شامل کلیه خبرگان دانشگاهی و اجرایی در زمینه دولت الکترونیک و پذیرش فناوری بودند. ابزارهای گردآوری داده در این مطالعه، در فاز کیفی از طریق مطالعات کتابخانه ای بوده است. مرحله کیفی، مربوط به روش فرا ترکیب و استخراج داده ها برطبق روش هفت مرحله ای سندلوسکی و باروسو می باشد. داده های مربوط به بخش کیفی پژوهش، با به کار گیری تکنیک تحلیل تم تحلیل شده است؛ تحلیل تم روشی انعطاف پذیر، نسبتا آسان و سریع برای شناسایی ،تحلیل و گزارش الگوها و مضامین موجود در داده ها است. این روش، مجموعه داده های گردآوری شده را سازماندهی می کند و داده ها را به داده های غنی و تفضیلی تبدیل می کند.هر تم دارای نکات مهمی درباره ی داده های مرتبط با پرسش پژوهش می باشد و بیانگر سطحی از پاسخ یا معنای دارای الگو مجموعه داده ها است. برای ارزیابی اعتبار بخش کیفی از نظر خبرگان و ضریب توافق ۲ کدگذار استفاده شده است. نتایج مربوط به بخش کیفی شامل ۱۱ تم اصلی است، که در قالب یک مدل فرآیندی( مدل پذیرش دولت الکترونیک) بر طبق پیش بینی ها و استدلال محقق ارائه شد. در مرحله دوم، اکتشاف روابط تاثیرگذار و تاثیرپذیر بین مولفه های مدل نهایی مرحله کیفی، به کمک روش تصمیم گیری دیمتل در بخش کمی، انجام شده است. ابزار مورد استفاده جهت گردآوری داده ها در مرحله کمی پژوهش، پرسشنامه های محقق ساخته می باشد. در این بخش از پژوهش از شیوه ی نمونه گیری هدفمند قضاوتی بهره گرفته شده است. در این مرحله، ۱۰ نفر از خبرگان مشارکت کردند. نرم افزار مورد استفاده در بخش کمی پژوهش، جهت تحلیل داده ها با روش دیمتل، Microsoft Excel۲۰۱۹ بوده است.یافته ها: یافته های پژوهش موید آن است، ۸۱ تم فرعی در قالب ۱۱ تم اصلی، از میان ۱۶ مدل که برای پذیرش فناوری و دولت الکترونیک مطرح می باشد؛ استخراج گردیده است. "رفتار واقعی، قصد رفتاری، نگرش به فناوری، سهولت استفاده، عینیت پذیری نتایج، عوامل شخصیتی، سومدمندی ادراک شده، شکاف دیجیتال، هنجارهای اجتماعی، اعتماد الکترونیک و زیرساخت های فنی"، تم های اصلی که در واقع همان مولفه های الگوی پذیرش خدمات دولت الکترونیک بودند. در ادامه، پژوهشگران طی تحلیل داده های حاصل از پرسشنامه های محقق ساخته که توسط خبرگان تکمیل شده بود با بکارگیری تکنیک دیمتل روابط تاثیرگذار و تاثیرپذیر ابعاد و مولفه های الگو کشف و در نهایت الگوی پذیرش خدمات دولت الکترونیک ارائه گشت.نتیجه گیری: نتایج پژوهش حاضر موید آن است، الگوی پذیرش خدمات دولت الکترونیک مولفه هایی در دو سطح فردی و اجتماعی را شامل می گردد. در سطح فردی رفتار واقعی، قصد رفتار، نگرش به فناوری، سودمندی ادراک شده، سهولت استفاده، عینیت پذیری نتایج و عوامل شخصیتی مطرح است. در سطح اجتماعی نیز مولفه هایی من جمله شکاف دیجیتال، هنجارهای اجتماعی، اعتماد الکترونیک و زیرساخت های فنی مطرح شده است. در انتها پیشنهادهایی برای پژوهش های آتی و نیز پیشنهادهای کاربردی با توجه به نتایج پژوهش ارائه گردیده است.

کلیدواژه ها:

پذیرش فناوری ، خدمات الکترونیک ، دولت الکترونیک ، تحلیل تم ، دیمتل ، فراترکیب