بازاندیشی تنهایی: نقد درمان مبتنی بر ارتباط و احیای مفهوم خلوت در سنت عرفانی

این پژوهش با رویکرد توصیفی و تحلیل انتقادی میان رشته ای، مسئله تنهایی انسان معاصر را بازاندیشی می کند و نشان می دهد درمان های مبتنی بر ارتباط (RBT)، هرچند در بهبود مهارت های میان فردی و کاهش انزوای اجتماعی موثرند، در سطحی عمیق تر، از التیام رنج اگزیستنسیال و خلا معنای زیسته ناتوان می مانند. با تفکیک میان انزوا، تنهایی رنج آور و خلوت گزینی آگاهانه، و با مرور شواهد نظری و تجربی درباره پیامدهای تنهایی، استدلال می شود که اتکای یک سویه به پیوندهای بیرونی می تواند به وابستگی، انتقال های آسیب زا و ناکارآمدی در موقعیت های خاص بینجامد. در برابر، سنت حکمی-عرفانی اسلامی، راهبردی بدیل عرضه می کند: «خلوت»، نه به معنای کناره گیری منفعلانه، بلکه به مثابه ظرفیتی نظام مند برای خودتنظیمی عاطفی، آگاهی فراشناختی، پالایش توجه و بازآفرینی معنا. بر این مبنا، خلوت ابزار تبدیل رنج تنهایی به شکوفایی خلاقیت، منبع رشد فردی و گشودگی به ساحت قدسی است و به جای گریز از دیگری، امکان مواجه اصیل با خویشتن و بازتنظیم نسبت با جهان اجتماعی را فراهم می آورد. نوآوری مقاله در صورت بندی خلوت به عنوان مکانیسمی فلسفی-روان شناختی است که می تواند مکمل درمان های ارتباط محور تلقی شود؛ بدیلی که ضمن تبیین بنیان های نظری خود در میراث حکمی و عرفانی، پاسخی تازه به بحران تنهایی انسان مدرن عرضه می کند و افق هایی نو برای فهم و مواجه وجودی با تنهایی می گشاید.

کلیدواژه ها:

تنهایی ، خلوت ، درمان مبتنی بر ارتباط ، روان درمانی اگزیستنسیال