مقایسه برخی خصوصیات فیزیکی-شیمیایی خاک در زیر اشکوب دو گونه گیاهی بادامشک و اشنان و بیرون از اشکوب در مراتع بجستان استان خراسان رضوی

سابقه و هدف: در سال های اخیر، اکولوژیست ها به بازخورد گیاه و خاک به عنوان محرک پویایی جامعه گیاهی، به ویژه در زمینه جانشینی، تهاجم گیاهان و فرآیندهای اکوسیستمی مانند چرخه نیتروژن و کربن توجه ویژه ای داشته اند. گیاهان ماهیت فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی محیط خاک را تغییر می دهند تغییر در خصوصیات خاک منجر به تغییر عملکرد و واکنش گیاهان نسبت به یکدیگر شده و در نهایت منجر به تغییر در ترکیب و تنوع جامعه گیاهی می شوند. تاثیر گونه های گیاهی بر منابع خاک و فرآیندهای بیوژئوشیمیایی آن یکی از پدیده های مهم اکولوژیکی بخصوص در مناطق خشک و نیمه خشک است. ارتباط بین گیاهان و خاک یک عامل اساسی در مدیریت و برنامهریزی اراضی است. گیاهان خاکهای زیر تاج پوشش خود را تحت تاثیر قرار می‎دهند و باعث عدم یکنواختی ویژگی‎های خاک در فواصل مختلف می شوند. هدف از تحقیق حاضر بررسی تاثیر دو گونه گیاهی بادامشک (Amygdalus scoparia Spach) و اشنان (Seidlitzia rosmarinus (Ehreb)Bge ) بر برخی از خصوصیات فیزیکی-شیمیایی خاک مراتع بجستان، خراسان رضوی می باشد. گیاه اشنان در اثر تثبیت ماسه‎های روان در لابه لای شاخه و برگ های اشنان ایجاد تپ های نبکائی شده که شکل گیری این تپه ها عامل بسیار مهمی در مهار طوفان های شنی است. سرشاخه های این گیاه توسط دام های بزرگ مانند شتر تعلف شده و به همین دلیل مراتع اشنان خیز چراگاه بسیار مناسبی برای پرورش شتر هستند. بادامشک در خاک های عمیق و نیمه عمیق، سنگریزه دار و بر روی تشکیلات آهکی-سیلیسی در شیب های ملایم کوهستان‎ها می روید. درختچه بادام کوهی یکی از گونه های مقاوم و بومی کشور است به شرایط سخت محیطی و کم آبی، آن را سازگار با اقلیم گرم خراسان، تهران، یزد و چهارمحال و سیستان و بلوچستان، بختیاری پراکنش دارد. این گونه شاخص ارتفاع پایین تر از ۲۰۰۰ متر است که البته در کوهستان های گرم و خشک به ارتفاعات بالاتر نیز می‎رسد. در سالیان اخیر درختچه های بادام کوهی دچار خشکیدگی شده و علی رغم زادآوری آسان، در برخی مناطق همچون جنوب استان خراسان در معرض تهدید آفات چوبخوار قرار گرفته است.مواد و روش ها: مراتع بجستان در منطقه خشک و نیمه خشک قرار گرفته است و دو گونه بادامشک و اشنان از گونه های گیاهی غالب منطقه هستند که در طرح های اصلاح و توسعه استفاده می شوند. برای انجام تحقیق، پس از مشخص کردن رویشگاه گیاهان اشنان و بادامشک از مجموع ۲۰ نمونه خاک زیر سطح تاج پوشش پایه های گیاهی و بهصورت کاملا تصادفی، اقدام به نمونه گیری از ۲۰ نمونه برای هر گیاه از عمق ۵۰-۰ سانتی متری سطح خاک و نیز از خاک منطقه شاهد شد. برای هر نمونه خاک خصوصیات فیزیکی از جمله بافت خاک، سنگ و سنگریزه و همچنین خصوصیات شیمیایی شامل اسیدیته، شوری، ازت کل، درصد مواد آلی، سولفات، درصد کلسیم، منیزیم، سدیم، پتاسیم و کلر با استفاده از روش های موجود اندازه گیری شد. برای بررسی تفاوت خصوصیات خاک در زیر اشکوب خاک و بیرون از اشکوب از آزمون t مستقل استفاده شد.یافته ها: نتایج نشان داد بین مقدار هدایتالکتریکی، مادهآلی، کلسیم، منیزیم و کلر خاک زیرتاج پوشش گیاه شورپسند Se. rosmarinus و خاک بیرون از اشکوب منطقه اشنان زار اختلاف معنادار در سطح یک درصد وجود دارد. مقدار منیزیم (۵۴/۳۷ درصد)، کلر (۱۸/۵ پی پی ام)، هدایتالکتریکی (۴۴/۵۵ میلی زیمنس بر متر)، ماده آلی (۶۲/۰)، کلسیم (۸۶ پی پی ام) در زیر تاج گیاه شورپسند بیشتر از بیرون از اشکوب است. بین مقدار اسیدیته، شن، رس، سیت (بهطور کلی بافت)، مقدار پتاسیم، سولفات، سدیم، ذرات بزرگتر از دو میلی متر و مقدار نیتروژن خاک زیرتاج پوشش و بیرون از اشکوب گونه Se. rosmarinus اختلاف معناداری وجود ندارد. همچنین نتایج نشان داد بین مقدار اسیدیته، مادهآلی، کلسیم، منیزیم و پتاسیم خاک زیرتاج پوشش گونه Am. scoparia و خاک بیرون از اشکوب اختلاف معنادار وجود دارد و بین مقدار هدایت‎الکتریکی، شن، رس، سیلت، مقدار کلر، سولفات، سدیم، ذرات بزرگتر از دو میلی متر و مقدار نیتروژن خاک زیرتاج پوشش و بیرون از اشکوب گونه Am. scoparia اختلاف معناداری وجود ندارد. مقدار ماده آلی (۵۲/۳ درصد)، پتاسیم (۱۶/۲ پی پی ام)، کلسیم (۲۴/۴ پی پی ام) و منیزیم (۶۸/۵ پی پی ام) در زیر درختچه بادامشک بیشتر از بیرون از اشکوب و اسیدیته (۱/۷) در بیرون از اشکوب بیشتر از زیر درختچه است. اختلاف کلسیم بین خاک زیر اشکوب گیاه بادامشک و منطقه بیرون از اشکوب به طور متوسط ۳۸/۰ میلی اکی والان بر لیتر برآورد شد. اختلاف منیزیم بین خاک زیر تاج پوشش گیاه بادامشک و منطقه شاهد به طور متوسط ۵۲/۳ میلی اکی والان بر لیتر برآورد شد. در مورد پتاسیم نیز اختلاف آن در زیر تاج پوشش گیاه و بیرون از اشکوب ۲۶/۰ مییلی اکی والان اندازه گیری شد.نتیجه گیری: تاثیر گیاهان بر خاک متفاوت است. این تاثیرات می تواند هم مثبت و باعث بهبود وضعیت خاک و هم منفی و باعث تخریب و از بین رفتن خاک شود. بهطور کلی دو گونه اشنان و بادامشک تاثیر منفی و مخربی برخاک منطق و زیر اشکوب خود ندارند و با توجه به شرایط اکولوژیکی رویشگاه و شرایط رویشی گونههای مورد نظر میتوان جهت اصلاح و احیاء مراتع از این دو گونه استفاده کرد.تاج پوشش، ماده آلی، کلسیم، منیزیم، هدایت الکتریکیدر سال های اخیر، اکولوژیست ها به بازخورد گیاه و خاک به عنوان محرک پویایی جامعه گیاهی، به ویژه در زمینه جانشینی، تهاجم گیاهان و فرآیندهای اکوسیستمی مانند چرخه نیتروژن و کربن توجه ویژه ای داشته اند. گیاهان ماهیت فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی محیط خاک را تغییر می دهند تغییر در خصوصیات خاک منجر به تغییر عملکرد و واکنش گیاهان نسبت به یکدیگر شده و در نهایت منجر به تغییر در ترکیب و تنوع جامعه گیاهی می شوند. تاثیر گونه های گیاهی بر منابع خاک و فرآیندهای بیوژئوشیمیایی آن یکی از پدیده های مهم اکولوژیکی بخصوص در مناطق خشک و نیمه خشک است. ارتباط بین گیاهان و خاک یک

کلیدواژه ها:

کلیدی واژهها: تاج پوشش ، ماده آلی ، کلسیم ، منیزیم ، هدایت الکتریکی