فناوری های نوین هوش مصنوعی و پلتفرم های توانبخشی در آموزش دانش آموزان با نیازهای ویژه

در سال های اخیر، فناوری های نوین، به ویژه هوش مصنوعی و پلتفرم های توانبخشی دیجیتال، به عنوان ابزارهایی موثر در آموزش و توانبخشی دانش آموزان با نیازهای ویژه مطرح شده اند. این فناوری ها با ارائه محیط های تعاملی، شخصی سازی شده و مبتنی بر داده، امکان ارتقای مهارت های شناختی، هیجانی و اجتماعی و افزایش انگیزه و مشارکت فعال دانش آموزان را فراهم می کنند. با وجود شواهد بین المللی گسترده، مطالعات داخلی محدود بوده و عمدتا بر آموزش سنتی یا مهارت های شناختی پایه تمرکز دارند، در حالی که اثر هوش مصنوعی و پلتفرم های توانبخشی بر توانمندی های اجتماعی–هیجانی دانش آموزان کمتر بررسی شده است.پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر فناوری های نوین هوش مصنوعی و پلتفرم های توانبخشی دیجیتال بر یادگیری و توانمندسازی دانش آموزان مدارس استثنایی شهرستان شاهین دژ در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ انجام شد. روش پژوهش کاربردی و شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون–پس آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل ۶۰ دانش آموز با نیازهای ویژه (اختلالات یادگیری، اختلال طیف اوتیسم و کم توانی ذهنی خفیف) بود که به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم شدند. مداخله آموزشی گروه آزمایش شامل استفاده از نرم افزارهای یادگیری تطبیقی، بازی های آموزشی هوشمند، تمرین های شناختی–حرکتی دیجیتال و فعالیت های تعاملی مبتنی بر هوش مصنوعی به مدت ۱۲ هفته، هفته ای دو جلسه ۴۵ دقیقه ای بود. گروه کنترل از برنامه های آموزشی معمول مدارس بهره بردند. داده ها با استفاده از پرسشنامه مهارت های یادگیری، فرم مشاهده رفتاری معلمان و چک لیست تعامل آموزشی جمع آوری و با آزمون های t وابسته، t مستقل و تحلیل کوواریانس (ANCOVA) تحلیل شد.یافته ها نشان داد که مداخله مبتنی بر فناوری های هوش مصنوعی موجب افزایش معنادار عملکرد یادگیری (۴۶.۹٪)، مهارت های شناختی و خودتنظیمی (۵۲.۸٪) و مشارکت اجتماعی (۵۴.۴٪) در گروه آزمایش شد، در حالی که تغییرات گروه کنترل محدود و غیرمعنادار بود. اندازه اثر کوهن برای عملکرد یادگیری ۱.۸۴ و برای مشارکت اجتماعی ۱.۶۲ محاسبه شد که بیانگر اثر بسیار قوی مداخله است. تحلیل ها نشان دادند که استفاده از محیط های دیجیتال تعاملی و شخصی سازی شده با ارائه بازخورد لحظه ای، کاهش بار شناختی، افزایش تمرین هدفمند و ارتقای انگیزش درونی، نقش کلیدی در بهبود یادگیری و توانمندی های اجتماعی–هیجانی دانش آموزان دارد. نتایج پژوهش حاضر همسو با مطالعات بین المللی نشان می دهد که فناوری های نوین هوش مصنوعی و پلتفرم های توانبخشی دیجیتال می توانند به عنوان راهبردی موثر در آموزش فردمحور و ارتقای توانمندی های تحصیلی و اجتماعی دانش آموزان با نیازهای ویژه مورد استفاده قرار گیرند. این مطالعه همچنین بر ضرورت آموزش معلمان، رعایت ملاحظات اخلاقی و طراحی چارچوب های بومی سازی شده تاکید دارد و خلا پژوهشی داخلی در زمینه کاربرد هوش مصنوعی در مدارس استثنایی ایران را پر می کند

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، پلتفرم توانبخشی دیجیتال ، آموزش ویژه ، یادگیری تطبیقی ، مهارت های اجتماعی–هیجانی ، مدارس استثنایی