تحلیل جامعه شناختی مولفه های هویت ملی، دینی و انقلابی در محتوای کتاب درسی مطالعات اجتماعی پایه هفتم

هویت به عنوان سازه ای سیال و چندوجهی، سرمایه ای بنیادین است که نقش محوری در جهت دهی به مسیر حرکت فرد و جامعه ایفا می کند. نظام آموزش وپرورش رسمی، به ویژه از طریق متون درسی علوم انسانی، اصلی ترین ابزار دولت ها برای جامعه پذیری و انتقال میراث فرهنگی و هویتی به نسل جدید محسوب می شود. پژوهش حاضر با هدف واکاوی و تحلیل محتوای کتاب «مطالعات اجتماعی پایه هفتم» (دوره اول متوسطه) تدوین شده است تا میزان و چگونگی بازنمایی مولفه های چهارگانه هویت (فردی، اجتماعی، ملی و انقلابی) را در این متن آموزشی بررسی نماید. روش پژوهش، «تحلیل محتوا» با رویکردی توصیفی-تحلیلی است و چارچوب نظری بر آرای جامعه شناسانی چون آنتونی گیدنز، ریچارد جنکینز و پیتر برگر استوار می باشد. یافته های پژوهش نشان می دهد که کتاب مطالعات هفتم تمرکز ویژه ای بر «هویت اجتماعی» از مجرای آموزش «حقوق و مسئولیت ها» و «قانون مداری» دارد. همچنین «هویت ملی» از طریق بازخوانی تاریخ ایران باستان (هخامنشیان تا ساسانیان) و میراث فرهنگی بازنمایی شده است. با این حال، نتایج حاکی از آن است که اگرچه مبانی «هویت انقلابی» در قالب مفاهیمی چون «همدلی»، «مسئولیت پذیری» و «نفی سلطه» (در بخش های تاریخی) مطرح شده اند، اما نیازمند تصریح بیشتر و پیوند عمیق تر با مصادیق معاصر هستند. مقاله حاضر ضمن آسیب شناسی وضعیت موجود، راهکارهایی جهت غنی سازی محتوای درسی برای تعمیق هویت یکپارچه در دانش آموزان ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: هویت ، مطالعات اجتماعی پایه هفتم ، تحلیل محتوا ، هویت ملی ، هویت انقلابی ، جامعه شناسی آموزش.