تاثیر خشکی و شوری بر برخی صفات زراعی و گزینش لاین های نوترکیب گلرنگ

تنش های غیرزیستی ازجمله تنش های شوری و خشکی نقش بسیار مهمی در کاهش عملکرد گیاهان دارند. استفاده از خزانه های ژنی جهانی و نیز بهره گیری از تلاقی بین گونه ای دو راهکار فراروی دانشمندان به منظور افزایش تنوع ژنتیکی و ایجاد ارقام سازگار به تنش های شوری و خشکی و ایجاد ارقام جدید در شرایط تغییر اقلیم هستند. در این پژوهش ۳۶ ژنوتیپ گلرنگ شامل ۹ لاین خالص نوترکیب (RIL) از تلاقی سه گونه  C. tinctorius، C. palaestinus، C. oxyacanthus (سه جمعیت حاصل از تلاقی بین گونه ای TP، TO و PO)، به همراه ۳ گونه ی والدینی و همچنین ۲ رقم رایج داخلی کشور (رقم های Kooseh  و Padideh) و۲۲ ژنوتیپ خارجی حاصل از مطالعات قبلی، همگی در سه محیط رطوبتی شامل نرمال (۵۰ درصد تخلیه رطوبتی)، خشکی (۹۰ درصد تخلیه رطوبتی) و شوری (آبیاری با آب شور ۲۰ دسی زیمنس بر متر) ارزیابی شدند. بر اساس نتایج حاصل، تنوع ژنتیکی بالایی بین ژنوتیپ های گلرنگ زراعی و لاین های نوترکیب برای صفات مورد اندازه گیری مشاهده شد. وراثت پذیری عمومی برای اغلب صفات در هر سه محیط مورد ارزیابی (نرمال، خشکی و شوری) بییشتر از متوسط بود که نشان دهنده پتانسیل ژنتیکی این ژرم پلاسم برای بهبود ژنتیکی گلرنگ و ایجاد ارقام جدید است. در اثر بروز تنش خشکی و شوری در گیاه گلرنگ، کاهش عملکرد و تغییرات در اکثر صفات مرفولوژیک و فیزیولوژیک دیده شد. با این وجود اکثر ژنوتیپ ها در برابر تنش شوری تحمل بیشتری نسبت به تنش خشکی نشان دادند. بر اساس نتایج مربوط به همبستگی، صفات ارتفاع بوته، تعداد غوزه در بوته، تعداد دانه در غوزه و وزن هزار دانه به دلیل همبستگی با صفت عملکرد دانه در بوته از صفات مهم موثر بر عملکرد دانه شناخته شدند. رقم شاهد کوسه در شرایط نرمال و تنش خشکی عملکرد مناسبی داشت، ولی در اثر تنش شوری عملکرد این رقم به صورت قابل توجهی کاهش یافت. رقم شاهد پدیده به طور کلی در هر سه شرایط محیطی نرمال، تنش شوری و خشکی عملکرد پایینی داشت. ژنوتیپ های خارجی G۵۲،G۴۳ و G۶۵ در تمامی تیمارهای محیطی مورد ارزیابی، عملکرد دانه و شاخص تحمل و پایداری بالایی داشتند و برای مناطقی که با شوری آب و خاک و همچنین کمبود آب مواجه هستند، پیشنهاد می شوند. در مناطق دارای آب یا خاک شور برای رسیدن به حداکثر عملکرد دانه در واحد سطح، لاین های نوترکیب ۶۱TP و پس از آن ۸TP که هر دو حاصل تلاقی بین گونه ای هستند، به دلیل داشتن عملکرد بالا تحت شرایط معمول و تنش شوری و درعین حال بالا بودن شاخص تحمل به تنش پیشنهاد می شوند.

کلیدواژه ها:

Genetic bottleneck ، Interspecific hybridization ، Abiotic stresses ، Selection ، تنگنای تکاملی ، هیبریداسیون بین گونه ای ، تنش غیر زیستی ، انتخاب