ارزیابی تنوع ژنتیکی ژنوتیپ های زیتون بر اساس DNA با استفاده از نشانگرهای مولکولی RAPD

هدف: درخت زیتون (Olea europaea L.) که یکی از ارکان کشاورزی مدیترانه ای به شمار می رود، از کهن ترین گونه های میوه ای کشت شده و متعلق به خانواده زیتونیان (Oleaceae) است. با افزایش تقاضای جهانی برای روغن زیتون، نیاز به افزایش تولید از طریق مطالعه و حفاظت از تنوع ژنتیکی بیش از پیش احساس می شود. نشانگرهای DNA چندشکلی تکثیر شده تصادفی (RAPD) روشی ساده، سریع، مقرون به صرفه و قابل تکرار برای ارزیابی تنوع ژنتیکی در سطوح بین گونه ای و درون گونه ای فراهم می کنند. هدف از این مطالعه، ارزیابی تنوع ژنتیکی و روابط بین ژنوتیپ های زیتون در عراق با استفاده از نشانگرهای مولکولی RAPD به منظور پشتیبانی از برنامه های اصلاحی و حفاظت ژرم پلاسم بود.مواد و روش ها: این مطالعه در سال ۲۰۲۳ در آزمایشگاه های بیوتکنولوژی دانشکده کشاورزی دانشگاه بغداد انجام شد. در این تحقیق، ده ژنوتیپ زیتون شامل Arbequina، Ashrasy، Zaity، Efreny، Leccino، Gemlik، Koroneiki، Dahkan، Alshamy و Frantoio که از مناطق جغرافیایی مختلف عراق جمع آوری شده بودند، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. DNA ژنومی از نمونه های برگ تازه استخراج شد و تنوع ژنتیکی با استفاده از ده آغازگر RAPD شاملOPA۱، OPA۸، OPB۸، OPC۳، OPC۷، OPJ۵، OPR۲، OPV۱، OPX۴ و OPY۳ ارزیابی گردید. محصولات واکنش زنجیره ای پلیمراز (PCR) از طریق الکتروفورز روی ژل برای شناسایی باندهای چندشکلی تحلیل شدند.نتایج: ده آغازگر RAPD مجموعا ۹۸ باند تولید کردند. آغازگر OPX۴ بیشترین تعداد باند (۱۳ باند) و آغازگرهای OPA۱ و OPC۳ کمترین (هر کدام ۷ باند) را تولید کردند. میانگین تعداد باندها برای هر آغازگر ۹.۸ بود. تحلیل شباهت ژنتیکی نشان داد که ژنوتیپ های Dahkan و Koroneiki بیشترین نزدیکی را با ضریب شباهت ۷۱۴/۰ دارند که بیانگر فاصله ژنتیکی پایین بین آن هاست. تحلیل خوشه ای با استفاده از روش گروه بندی بدون وزن با میانگین حسابی (UPGMA) ژنوتیپ ها را به سه خوشه اصلی تقسیم کرد: خوشه اول (Arbequina، Alshamy، Dahkan، Koroneiki، Ashrasy)، خوشه دوم (Leccino، Zaity، Efreny ) و خوشه سوم (Gemlik، Frantoio ). این گروه بندی ها نشانگر پروفایل های ژنتیکی متمایز در میان ژنوتیپ ها هستند.نتیجه گیری: این مطالعه تنوع ژنتیکی قابل توجهی را در میان ژنوتیپ های زیتون عراقی نشان می دهد و بینش های حیاتی برای برنامه های اصلاحی با هدف افزایش عملکرد و مقاومت فراهم می کند. روابط ژنتیکی شناسایی شده و الگوهای خوشه ای پشتیبانی کننده از راهبردهای هدفمند حفاظت از ژرم پلاسم برای حفظ منابع ژنتیکی ارزشمند جهت تولید پایدار زیتون در عراق هستند.

کلیدواژه ها:

تنوع ژنتیکی ، حفاظت ژرم پلاسم ، ژنوتیپ های زیتون ، نشانگرهای RAPD ، Olea europaea