فعالیت محافظتی عصاره گشنیز بر روی سمیت ژنتیکی ناشی از متوترکسات در موش های آلبینوی سوئیسی

هدف: گیاهان ادویه ای به دلیل دارا بودن خواص درمانی متنوع و ترکیبات زیست فعال ضروری مشتق شده از آنها از زمان های قدیم مورد توجه بوده اند. یکی از این گیاهان گشنیز (C. sativum) است. این گیاه یکساله است، ارزش تجاری بالایی دارد، فعالیت های ضدباکتریایی، آنتی اکسیدانی، ضدهیپرلیپیدمی، ضددیابتی و محافظت کننده عصبی دارد و به دلیل دانه ها و برگ های تازه اش در مناطق مدیترانه ای و اروپایی مورد استفاده قرار میگیرد. لذا، هدف این مطالعه بررسی مکانیسم محافظتی عصاره گشنیز در برابر ناهنجاری های کروموزومی ناشی از متوترکسات (MTX) و تغییرات در شاخص میتوزی در سلول های مغز استخوان موش ها بود.مواد و روش ها: بیست و چهار موش بالغ در چهار گروه شش تایی به طور تصادفی قرار گرفتند. به گروه کنترل منفی (گروه اول) شش روز متوالی آب مقطر را به صورت خوراکی مصرف کردند. گروه دوم یک تزریق داخل صفاقی (i.p.) MTX (۲۰ میلی گرم بر کیلوگرم وزن بدن) داشتند. به گروه سوم به مدت شش روز عصاره C. sativum به صورت خوراکی با دوز ۶۰۰ میلی گرم بر کیلوگرم وزن بدن داده شد. گروه چهارم دریافت کننده یک دوز داخل صفاقی MTX (۲۰ میلی گرم بر کیلوگرم) و به دنبال آن عصاره C. sativum (۶۰۰ میلی گرم بر کیلوگرم) به مدت شش روز بود. پس از اتمام آزمایش ها، برای ارزیابی ناهنجاری های کروموزومی و تعیین شاخص میتوزی با استفاده از روش های استاندارد سیتوژنتیک از نمونه های مغز استخوان استفاده شد.نتایج: موش هایی که MTX دریافت کرده بودند نسبت به گروه کنترل ناهنجاری های کروموزومی بسیار بیشتر و شاخص میتوزی بسیار پایین تری را نشان دادند. در حالی که، حیوانات تیمار شده با عصاره C. sativum نسبت به گروه کنترل ناهنجاری های کروموزومی بسیار کمتر و شاخص میتوزی بسیار بالاتری را نشان دادند. همچنین در گروهی که هم با MTX و هم با C. sativum تیمار شده بودند اثر محافظتی خوبی را نشان دادند که میتواند نشان دهنده این باشد که C. sativum با اثرات سیتوتوکسیک و ژنوتوکسیک MTX مقابله کند.نتیجه گیری: با توجه به مشاهده کاهش ناهنجاری های کروموزومی و افزایش شاخص میتوزی در اثر تیمار با C. sativum، می توان نتیجه گرفت که این عصاره پتانسیل خوبی برای محافظت سلولی و محافظت ژنتیکی در برابر آسیب ناشی از MTX را دارد. لذا، نتایج این پژوهش، از توانایی بالقوه C. sativum به عنوان یک عامل شیمی درمانی پیشگیرانه امیدوارکننده برای کاهش اثرات نامطلوب ژنوتوکسیک متوترکسات حمایت می کنند.

کلیدواژه ها:

شاخص میتوزی ، گشنیز ، متوترکسات ، موش ، ناهنجاری های کروموزومی