جی. دانلد هیوز و چشم انداز تالیف متون دانشگاهی تاریخ محیط زیستی ایران

تاریخ محیط زیستی در دهه های اخیر به عنوان شاخه ای میان رشته ای در علوم انسانی، کوشیده است با عبور از تاریخ نگاری کلاسیک انسان محور، طبیعت را به مثابه عاملی فعال در روندهای تاریخی بازشناسد. در ایران، با وجود اهمیت روزافزون مسائل محیط زیستی، تاریخ محیط زیستی هنوز جایگاه مستقلی در آموزش عالی ندارد و نبود منابع دانشگاهی منسجم، یکی از کاستی های اساسی این عرصه است. این مقاله با رویکردی تحلیلی-انتقادی، اندیشه های هیوز را واکاوی کرده و نشان می دهد که چارچوب سه سطحی او – شامل ۱) نقش فعال طبیعت در تاریخ، ۲) تاثیر کنش های انسانی بر محیط، و ۳) تاریخ اندیشه محیط زیستی – ظرفیت های مهمی برای تدوین کتاب های درسی در ایران دارد. یافته های پژوهش حاکی از آن است که تاکید هیوز بر روش شناسی میان رشته ای، استفاده از داده های علوم طبیعی در کنار منابع تاریخی، توجه به مقیاس های بلندمدت و جهانی، و در عین حال عنایت به دانش بومی، می تواند الگویی کارآمد برای بومی سازی تاریخ محیط زیستی در ایران باشد. نتایج نشان می دهد که به کارگیری چارچوب هیوز در تدوین متون دانشگاهی می تواند خلا آموزشی موجود در حوزه تاریخ محیط زیستی ایران را پر کند، امکان تحلیل تاریخی بحران های محیط زیستی معاصر ایران را فراهم سازد، پیوند میان علوم انسانی و علوم طبیعی را در آموزش عالی تقویت کند، و زمینه ساز تربیت پژوهشگرانی شود که با نگاهی تاریخی و میان رشته ای به سیاست گذاری های محیط زیستی بپردازند. بنابراین، ضرورت تالیف منابع دانشگاهی تاریخ محیط زیستی در ایران نه تنها یک نیاز آموزشی بلکه یک ضرورت علمی و فرهنگی است که می تواند با بهره گیری از اندیشه های هیوز، چارچوبی نظری و کاربردی بیابد.

کلیدواژه ها:

تاریخ محیط زیستی ، جی. دانلد هیوز ، آموزش عالی ایران ، کتاب دانشگاهی ، رویکرد میان رشته ای