کاربرد واژگان بیگانه در سفرنامه «گذر از سه دریا» اثر آفاناسی نیکیتین

سفرنامه «گذر از سه دریا» اثر آفاناسی نیکیتین، متنی چندفرهنگی و چندزبانه است. اساس روایی متن، سفر و مشقات آن، مسیر، توصیف فرهنگ های گوناگون، تجارت، مملکت داری و نیایش به زبان های «خودی» و «دیگری» است. گذر آفاناسی، بازرگان مسیحی توری از سه دریای دربند (کاسپین)، هندوستان (اقیانوس هند) و استانبول (دریای سیاه) سبب شد تا او با ملت های گوناگون و با ادیانی غیر از مسیحیت مانند اسلام و هندو آشنا شود. نیایش های آفاناسی در «گذر از سه دریا» با توجه به ارتباط نویسنده آن با اقوام گوناگون به طور عمده به زبان های روسی (زبان مادری)، عربی، فارسی، ترکی و مازنی نوشته شده است. هدف پژوهش پاسخ به پرسش های پیش رو است: دلایل ذکر اسماءالحسنی، آیات قرآنی و همچنین نیایش به زبان فارسی، عربی و ترکی در اثر «گذر...» چیست؟ آیا آفاناسی با به کارگیری عبارات و واژه های بیگانه اسلامی مسلمان شد؟ انتخاب نام ایرانی - اسلامی خواجه یوسف خراسانی و به کارگیری واژه ها و عبارات عربی به ویژه اسماءالحسنی و آیات قرآنی و همچنین نیایش به زبان های بیگانه سبب شده تا برخی پژوهشگران به این نتیجه برسند که او به اسلام گرویده است اما با بررسی نسخه های مختلف می بینیم او در نثر خودمستند «گذر...» اشاره ای به این مسئله به صراحت نکرده است و به نظر می رسد هدف او بیشتر تشویق به گفت و گوی بینافرهنگی و میان ادیان باشد تا پذیرش و اعلام دین دیگری.

کلیدواژه ها:

آفاناسی نیکیتین ، متن چندفرهنگی ، واژگان «خودی» و «دیگری» ، سرزمین پارس ، هندوستان ، نیایش