نقش عوامل اقتصادی و کیفیت نهادی در شکل گیری جریان های مهاجرت برون مرزی: شواهدی از کشورهای منتخب خاورمیانه

مهاجرت برون مرزی از مهم ترین پیامدهای نابرابری اقتصادی و ضعف حکمرانی در کشورهای در حال توسعه، به ویژه در منطقه خاورمیانه است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل هم زمان متغیرهای اقتصادی و نهادی موثر بر مهاجرت، به بررسی اثرگذاری نرخ بیکاری، رشد درآمد سرانه، نرخ ارز، ثبات سیاسی و کنترل فساد در شش کشور منتخب خاورمیانه ایران، عراق، ترکیه، سوریه، پاکستان و مصر، طی دوره ۱۹۷۴ تا ۲۰۲۳ پرداخته است. با بهره گیری از داده های تابلویی و به کارگیری مدل اثرات ثابت، نتایج نشان می دهد که نرخ بالای بیکاری و نوسانات نرخ ارز، از عوامل محرک اصلی مهاجرت اند؛ در مقابل، بهبود درآمد سرانه، تقویت ثبات سیاسی و کنترل فساد، نقش بازدارنده و معناداری در کاهش نرخ مهاجرت ایفا می کنند. بر پایه این نتایج، توصیه می شود سیاست گذاران با تمرکز بر اصلاح ساختار بازار کار از طریق توسعه اشتغال دانش بنیان و مهارت محور، تثبیت نرخ ارز و حفظ ثبات کلان اقتصادی، و نیز ارتقای کیفیت حکمرانی از طریق شفافیت، پاسخگویی نهادی و مقابله با فساد، اقداماتی هدفمند و هماهنگ در جهت کنترل جریان های مهاجرتی اتخاذ نمایند. نوآوری پژوهش در ارائه تحلیلی تطبیقی و بلندمدت از عوامل مهاجرت زا در خاورمیانه با استفاده از داده های تابلویی و تاکید بر اثرات مستقل متغیرهای نهادی در کنار متغیرهای اقتصادی است.

کلیدواژه ها:

مهاجرت برون مرزی ، عوامل اقتصادی ، کیفیت نهادی ، مدل اثرات ثابت ، داده های تابلویی