مطالعه تطبیقی دیدگاه پدیدارشناختی هانری استیرلن با دیدگاه تاریخی گری الگ گرابار در خوانش معماری اسلامی

پدیدارشناسی و تاریخی­گری ازجمله مهم ترین جریان­های فکری است که معماری اسلامی را مورد مطالعه و بررسی قرار داده­اند. هر کدام از این نحله­های فکری، در عین حال که در مواردی شباهت­هایی هم میانشان به چشم می­خورد، یافته­هایشان را در عرصه معماری اسلامی، از دیدگاه روش­شناختی خاص خود بیان می­کنند. توجه به اختلاف آراء این دیدگاه­ها در عین وجود برخی اشتراکات، این سوالات را پیش می­کشد که هر یک از این روش­ها در خوانش معماری اسلامی بر چه اصولی استوارند و نیز تفاوت آراء و نظرات آنها در تبیین معماری اسلامی چیست؟ پژوهش حاضر با مطالعه تطبیقی آراء نظریه­پردازان صاحب­نامی همچون هانری استیرلن (پدیدارشناس) و الگ گرابار (تاریخی­نگر) به دنبال یافتن پاسخی مناسب برای این سوالات است که وجوه افتراق و اشتراک آراء و نظرات هانری استیرلن و الگ گرابار در خوانش معماری اسلامی چیست؟ همچنین هر یک از این دو دیدگاه، چه تعریفی برای معماری اسلامی به دست داده اند؟ یافته­های پژوهش نشان می­دهد که به رغم اینکه گرابار به قرآن و سنت پیامبر توجه دارد و از اسلام و تاثیرات آن به عنوان مولفه­ای فرهنگ­ساز در کنار مولفه­های تاریخی، سیاسی، منطقه­ای و غیره یاد می­کند، اما از منظر وی معماری اسلامی، معماری­ای است که ربطی به دین اسلام ندارد. درحالی که استیرلن با نگاه معناشناسانه و فراتاریخی معماری اسلامی را برگرفته از تعالیم دین اسلام در نظر می­گیرد و با استناد به آیات قرآن مجید منشاء و سرچشمه وجوه سمبلیک و نمادین بیشتر اجزای کالبدی مسجد را عالم ملکوت می­داند. به نظر وی، بنای مسجد و عناصر تشکیل دهنده آن تصویری نمادین از باغ بهشتی است که قرآن به مومنان وعده داده است. پژوهش حاضر، به صورت کیفی و بر مبنای روش توصیفی- تحلیلی با رویکرد تطبیقی دیدگاه­های هانری استیرلن (پدیدارشناس) و الگ گرابار (تاریخی­نگر) در مورد معماری اسلامی پرداخته است.

کلیدواژه ها:

Islamic architecture ، Oleg Grabar ، Henri Stierlin ، historicism ، phenomenology ، معماری اسلامی ، الگ گرابار ، هانری استیرلن ، تاریخی گری ، پدیدارشناسی