رساله فارسی سرقات شعری از فخری هروی

سرقت ادبی یکی از موضوعات مهم و سابقه دار نقد ادبی است که برخی از بلاغیون فارسی زبان به تاثیر از آثار بلاغی عربی به اختصار و در ضمن مباحث علم بدیع به آن پرداخته اند، اما رساله سرقات شعری نخستین اثر فارسی است که فخری هروی آن را هم به شکل کتابی مستقل و هم با وسعت مطالب و شواهد این موضوع بین سال های ۹۴۰-۹۶۲ ق در سرزمین سند تالیف و به نام حاکم آنجا، شاه حسن ارغون درآورده است. از این رساله یک نسخه عکسی در کتابخانه مرعشی قم و یک نسخه خطی در دارالکتب قاهره با عنوان تضمینات محفوظ است. فخری در رساله خود انواع روش های سرقت شعری را در چهار قسم تصرف، توارد، تضمین و تکلف ذکر کرده که برخی از این اقسام شامل انواع جزئی تر و بیشترین مطالب درباره تصرف است. او از برخی آثار بلاغی عربی نیز درباره سرقت شعری استفاده کرده، اما برای ذکر شواهد اقسام سرقت و روش های آن از سروده های فارسی قرن های ۴-۱۰ ق بهره برده است. معرفی و تصحیح رساله فخری از چند جهت اهمیت دارد: ۱- آشنایی با اقسام چهارگانه سرقات شعری نزد فارسی زبانان ۲- تشخیص شاعران تاثیرگذار و برخی از اشعار موثر آن ها ۳- تعیین سرایندگان تاثیرپذیر و تکنیک های آنان در مواجهه با اشعار دیگران ۴- مقایسه تطبیقی مسئله سرقت شعری در بلاغت فارسی و عربی. در انتهای مقاله نیز به ضرورت و روش تصحیح و تحقیق سرقات شعری اشاره شده است.

کلیدواژه ها:

سرقات شعری ، فخری هروی ، سرقت ادبی