بازخوانی انتقادی سیاستگذاری هسته ای جمهوری اسلامی ایران؛ تبیینی از منظر مدل تفکر راهبردی

بی تردید پرونده هسته ای ایران مهم ترین حوزه سیاستگذاری خارجی در دوره زیست جمهوری اسلامی ایران بوده است؛ تطویل زمانی بیش از دو دهه ای و به گروگان گیری حوزه های دیگر سیاستگذاری ازجمله دفاعی-امنیتی، اقتصادی و اجتماعی دلیل این اهمیت است. در این پژوهش، با هدف تبیین آسیب های سیاستگذاری هسته ای جمهوری اسلامی ایران، به بازخوانی انتقادی چهار دوره کلیدی پرداخته ایم. پرسش محوری مقاله این است که خوانش انتقادی از سیاستگذاری هسته ای ایران از منظر تفکر راهبردی چه دلالت هایی دارد؟ پژوهش با استفاده از تحلیل تاریخی-انتقادی کیفی و داده هایی شامل سخنرانی ها، مصاحبه های مقام ها و پیشینه انجام شده است. این مقاله با اتکا به دو عنصر اصلی تفکر راهبردی در قالب بحث نظری که ترکیبی از «عقلانیت راهبردی» و «سازگاری پویا» است بر این ادعاست که مسئله اصلی در سیاستگذاری هسته ای ایران نه فقدان کامل عقلانیت راهبردی یا سازگاری پویا، بلکه نقص هم زمان این دو مولفه و ناتوانی در ایجاد تعامل پایدار بین آن هاست. یافته ها نشان می دهد که این ناتوانی در ایجاد تعامل پایدار در دو سطح خود را بازنمایانده است: در سطح شناختی، سیاست ها بیش ازحد متکی بر شهود و ایدئولوژی بوده؛ و در سطح عملیاتی فاقد سازوکارهای یادگیری نهادی باقی مانده است؛ امری که به تکرار خطاها و ناپایداری دستاوردها می انجامد. در پایان راهکارهایی برای برون رفت از چرخه بازتولید بحران مطرح شده است.

کلیدواژه ها:

تفکر راهبردی ، سیاست خارجی ، سیاستگذاری هسته ای ، عقلانیت راهبردی