تطبیق نظام کالبدی باغ ایرانی با آموزه های اسلامی (مورد پژوهی: باغ های مناطق غیر معتدل ایران)

آموزه های اسلامی که اصول مشخص و ثابتی دارد در تمامی زمان ها و مکان ها پاسخگوی نیازهای انسان می باشد. معماران و طراحان نیز از آموزه های اسلامی استفاده کرده و آثار جاودانی خلق کرده اند. در باور دینی مردمان این سرزمین باغ ها همواره نمودی از بهشت موعود می باشند و این آموزه های اسلامی در طراحی باغ های بعد از اسلام تاثیر گذار بوده است. در  این پژوهش با بررسی آیات قرآن کریم و تفاسیر معتبر و کتب احادیث و دینی ویژگی های کالبدی باغ استخراج می گردد. هدف از این پژوهش تطبیق کالبد باغ در آموزه های اسلامی با باغ ایرانی و بررسی عوامل تاثیرگذار در تحقق آموزه های اسلامی در نظام کالبدی باغ ایرانی می باشد و به سوال های کالبد باغ ایرانی تا چه حدی با کالبد باغ در آموزه های اسلامی مطابقت دارد؟ و چه عواملی چگونه بر تحقق آموزه های اسلامی در نظام کالبدی باغ ایرانی تاثیر گذارند؟ به روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد تطبیقی پاسخ داده می شود. روش گردآوری اطلاعات در گام اول با مطالعه اسنادی - کتابخانه ای مولفه های باغ آموزه های اسلامی استخراج گردیده و در یازده نمونه باغ ایرانی بررسی می شود. در گام بعدی با مصاحبه میدانی و بهره گیری از روش دلفی، از نظرات خبرگان عوامل تاثیرگذار در تحقق آموزه های اسلامی در نظام کالبدی باغ ایرانی شناسایی و بررسی می شوند. در راستای دستیابی به هدف پژوهش با تطبیق نظام آب، کاشت و ابنیه آموزه های اسلامی و باغ ایرانی می توان نتیجه گرفت که عوامل تاثیرگذار در دو دسته عوامل محدود کننده و عوامل تقویت کننده تقسیم بندی می شوند. مولفه جغرافیا (اقلیم) جز دو عامل محدود کننده و تقویت کننده می باشد. مولفه های جامعه شناسی (اقتصاد، امنیت و فرهنگ)، جز عوامل تقویت کننده می باشد. ویژگی هایی که معمار با توجه به توصیفات آموزه های اسلامی در طراحی باغ ها در نظر گرفته است شامل توجه به شکل، فرم، اندازه و جایگذاری صحیح در باغ می باشد. در هر سه نظام عوامل تقویت کننده تاثیر بیشتری در تجلی آموزه های اسلامی در اصول کالبدی باغ ایرانی نسبت به عوامل محدود کننده دارند و مولفه جغرافیا نسبت به مولفه های دیگر تاثیر بیشتری دارد.

کلیدواژه ها:

Persian gardens ، Physical System ، Islamic Teachings ، باغ ایرانی ، نظام کالبدی ، آموزه های اسلامی