نقش فاکتور رونویسی فعال کننده ۳ در سرطان: تنظیم گر اصلی در فرایند سرطان زایی با پتانسیل های درمانی

زمینه و هدف: فاکتور رونویسی فعال کننده ۳ (ATF۳) که یکی از اعضای خانواده ATF/CREB است، به عنوان یکی از حسگرهای اصلی استرس سلولی، نقشی وابسته به بافت در سرطان زایی ایفا می کند و می تواند به عنوان یک انکوژن یا یک سرکوب گر تومور عمل نماید. این مرور سیستماتیک با هدف ترسیم نقش چندوجهی ATF۳ در پاتوژنز سرطان های مختلف و بررسی پتانسیل آن به عنوان یک هدف درمانی طراحی شد. روش ها: جستجوی سیستماتیک مقالات در پایگاه های علمی PubMed،ScienceDirect  و Web of Science تا تاریخ ۱۰ مارس ۲۰۲۵ با استفاده از کلیدواژه های فاکتور رونویسی فعال کننده ۳، پروتئین ATF۳، و سرطان انجام شد. از بین مقالات بازیابی شده، بر اساس معیارهای ورود و خروج، ۷۴ مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب گردیدند. یافته ها: شواهد موجود نشان می دهد که ATF۳ در طیفی از سرطان ها (مانند پستان، پروستات، کولورکتال، ریه و کبد) به طور فعال در تنظیم فرآیندهای کلیدی سرطان زایی از جمله تکثیر سلولی، آپوپتوز، متاستاز، مقاومت دارویی و تعدیل پاسخ ایمنی دخیل است. این فاکتور از طریق تعامل با مسیرهای سیگنالینگ محوری مانند p۵۳،TGF-β  و NF-κB عمل می کند. نکته حائز اهمیت، ماهیت دوگانه (Pro- tumorigenic  و Anti-tumorigenic) فعالیت ATF۳ است که به شدت تحت تاثیر ریزمحیط تومور و زمینه سلولی قرار دارد. نتیجه گیری: ATF۳ یک تنظیم کننده حیاتی هموستاز سلولی است که سیگنال های استرس خارج سلولی و داخل سلولی را در پاسخ های ژنومی ادغام می کند. نقش دوگانه آن در انکوژنز نشان دهنده نیاز به تحقیقات بیشتر برای تعیین عملکردهای وابسته به شرایط آن است. درک بهتر مکانیسم های تنظیمی ATF۳ می تواند دیدگاه های جدیدی برای توسعه درمان های هدفمند با هدف تعدیل فعالیت آن در انواع خاصی از سرطان ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

Cancer ، Activating Transcription Factor ۳ (ATF۳) ، Tumor suppressor ، Personalized therapy ، Systematic review ، سرطان ، فاکتور رونویسی فعال کننده ۳ (ATF۳) ، سرکوب گر تومور ، شخصی سازی درمان ، مرور سیستماتیک