موضوع شناسی فقهی در برابر مناط یابی حکم: بازاندیشی انتقادی دلالت سنجی ادله لفظی

یکی از چالش های استنباط حکم شرعی از ادله لفظی، تردید در دلالت این ادله است؛ زیرا مخصوصا با توجه به دلیل عقل، گاه به نظر می رسد آنچه در تعابیر به کار رفته، مراد شارع را به خوبی بازنمایی نمی کند. برای گذر از عناوین به کار رفته در دلیل لفظی و فهم دقیق دلیل لفظی، دو مسیر وجود دارد: کشف مناط حکم و کشف موضوع حقیقی با قیود آن. این تحقیق با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی، به بررسی پیش فرض ها و لوازم آرای علمای علم اصول می پردازد و لزوم بازاندیشی در جایگاه موضوع شناسی را با توجه به ظرفیت های کشف حیثیت تقییدیه در مقایسه با کشف حیثیت تعلیلیه، در استنباط احکام بررسی می کند. هدف اصلی این تحقیق، تبیین ظرفیت های موضوع شناسی در اجتهاد است. با بررسی های به عمل آمده مشخص می شود با توجه به چالش های کشف مناط حکم از طریق کشف حیثیت تعلیلیه؛ چه به صورت عقلی و چه از طریق استظهار عرفی و مبنا بودن فهم عرفی در کشف حیثیت تقییدیه حکم؛ چه در شناخت مفاهیم و چه در شناخت قرائن و کفایت ظهور کلام در این فهم، موضوع شناسی در فهم دلالت دلیل لفظی، ظرفیت بالاتری از حکم شناسی دارد و این مسئله لزوم بازاندیشی در جایگاه موضوع شناسی در اجتهاد را به منظور ارتقاء کیفیت پژوهش های فقهی، مشخص می کند.

کلیدواژه ها:

موضوع شناسی ، دلالت ، دلیل لفظی ، اجتهاد در موضوع ، کشف مناط حکم شرعی ، حیثیت تعلیلیه ، حیثیت تقییدیه