روایت دوم از دانشوران دینی عصر صفوی در مجموعه تلویزیونی روشن تر از خاموشی

پس از ظهور پدیده سینما در اواخر قرن ۱۹ میلادی، به تدریج رخدادهای تاریخی نیز به عنوان موضوعی جذاب و مخاطب پسند موردتوجه سینماگران قرار گرفتند. با توجه به اینکه نگاشته های تاریخی، همواره یکی از گونه های بسیار مهم نگاشته ها و ادبیات ملت ها محسوب می شوند، ادوار رخدادها و موضوع های تاریخی نیز به زودی در قاب سینما به تصویر کشیده شدند. حضور مستمر رویدادهای مهم گذشته در در ذهنیت تاریخی ملت ها، بستر مناسبی را برای جذب مخاطب ایجاد می کرد. با ظهور ژانر فیلم تاریخی در ایران، دوره صفویان از جمله ادواری بود که برای تولید آثار سینمایی با محتوایی تاریخی موردتوجه قرار گرفت. ارائه تصاویری مخاطب پسند، به تصویر کشیدن مسائل، رخدادها و به ویژه شخصیت های تاریخی و برجسته دوره صفویه، زمینه توجه بیشتری را به این دوره از تاریخ ایران فراهم نمود. این مقاله بر آن است تصویر ترسیم شده از دانشوران و عالمان دینی ایران عصر صفوی مانند ملاصدرا، شیخ بهایی، میرداماد و میرفندرسکی در مجموعه روشن تر از خاموشی را به مثابه «روایت دوم» از این اشخاص و با اتکا به روش تحلیل تطبیقی تاریخی بررسی کند. بنابر یافته های پژوهش، در روایت دوم مجموعه روشن تر از خاموشی از دانشوران دینی عصر صفوی، سعی شده است با ترکیب عناصر تاریخی و تخیل نمایشی، روایتی جذاب اما چندلایه و گاه ایدئولوژیک از آنها ارائه گردد. بنابر اصول روایت های نمایشی - سینمایی، برخی از واقعیت های تاریخی به شکل ایجاد یا تشدید تضاد بین شخصیت های اصلی فیلم مانند دوگانه شاه - عالم/ شاه عباس- ملاصدرا و دوگانه حلقه دانشوران هم گرا و واگرا با ملاصدرا مخاطب تلویزیونی را با زندگی عالمان این دوره و اندیشه های آنها آشنا می سازد. این روایت به رغم برخورداری از ماهیتی تاریخی و دنبال کردن خط سیر کلی گزارش های مراجع مکتوب تاریخی، تفاوت های قابل توجهی در جزئیات دارد. از این رو، تصویر ترسیم شده در این مجموعه تلویزیونی را می توان نه به عنوان بدل تاریخ مکتوب و مستند، بلکه دقیقا به عنوان روایت دوم یا همان روایت تاریخی سینمایی به شمار آورد.

کلیدواژه ها:

روایت دوم ، تاریخ صفویان ، روشن تر از خاموشی ، تاریخ و سینما ، ملاصدرا