نقش خیابان در تکوین هویت جمعی شهر اصیل اسلامی(تاملی بر شکل گیری مدینه و کوفه صدر اسلام)

مفهوم خیابان در پژوهش های حول شهر اسلامی، همواره به عنوان عنصر مکمل سایر مولفه ها مطرح شده، درحالی که مولفه ای تشخص بخش به منظر شهر اسلامی است و شبکه ای فعال از جریان زندگی جمعی، مناسک اقتصادی و تعاملات اجتماعی را سامان می دهد. این پژوهش با رویکرد تحلیل مفهومی و تاریخی- کالبدی، جایگاه خیابان را در سازمان شهر مدینه بدو هجرت و کوفه اولیه، بازخوانی کرده و نشان می دهد خیابان، هم تراز با مسجد، نقش تعیین کننده در تکوین هویت جمعی و نظم اجتماعی ایفا می کند و حاکی از آن است که خیابان در شهر اصیل اسلامی، ضمن ایجاد امکان دسترسی، بستری برای تعامل اجتماعی، فعالیت اقتصادی و مناسک مذهبی فراهم می آورد. سنت های فقهی و اجتماعی نیز بر مشروعیت و اهمیت خیابان ازجمله حفظ پاکیزگی، روشنایی مسیرها و حمایت از جریان آزاد مردم در فضاهای عمومی تاکید دارد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که خیابان، به عنوان عنصر سازمان دهنده مستقل، شبکه ای زنده و منسجم ایجاد می کند که تحقق مفهوم «امت» را از امری انتزاعی به امر بالفعل «اجتماع» ممکن می سازد. این شبکه با پیوند محله ، بازار و هسته های اعتقادی، جریان زندگی شهری را هدایت و مدیریت می کند و تعاملات انسانی، فرهنگی و اقتصادی را در قالب یک ساختار یکپارچه به نمایش می گذارد که تحلیل آن، فهم تازه ای از پویایی شهر اسلامی و روابط میان فضا، فرهنگ و اجتماع ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

خیابان ، شهر اصیل اسلامی ، اجتماع ، امت ، مدینه ، کوفه