نقش ویژگی های عاطفی تک فرزندان در تهدید امنیت روانی خانواده

امنیت روانی که به عنوان احساس نسبی رهایی از خطر تعریف می شود، نقشی زیربنایی و اساسی در حیات فردی و اجتماعی انسان ایفا می کند. این امنیت شرط لازم برای اثربخشی امنیت عینی است؛ به این معنا که تا زمانی که افراد در سطح روانی احساس امنیت نکنند، امنیت عینی قادر به ایجاد آرامش و عملکرد مطلوب نخواهد بود. در این میان، خانواده به عنوان اصلی ترین و کانونی ترین نهاد اجتماعی، مسئولیت خطیر ایجاد و ارتقای این امنیت را برعهده دارد. هدف اصلی این پژوهش تحلیل ویژگی های عاطفی تک فرزندان و نقش آن در تهدید امنیت روانی خانواده است. در جوامع کنونی، تغییرات گسترده در ساختار خانواده ازجمله کاهش نرخ فرزندآوری و به ویژه ظهور الگوی تک فرزندی، به عنوان یک عامل تهدیدکننده جدی برای امنیت روانی خانواده ها قلمداد می شود. در جامعه ایران نیز این پدیده رو به گسترش است؛ بنابراین، شناخت دقیق پیامدهای عاطفی و روانشناختی آن از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است. پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی و با مطالعه و بررسی نظام مند متون معتبر علمی در حوزه های روانشناسی خانواده و مطالعات امنیت روانی انجام شده است. خانواده های تک فرزند با محدودیت های ساختاری در ایفای نقش های متنوع اجتماعی مواجه هستند و از قابلیت ها و مهارت های ارزشمندی که در بستر طبیعی روابط بین خواهر و برادران شکل می گیرد، محروم می مانند. بر این اساس، مهم ترین ویژگی های عاطفی شناسایی شده در تک فرزندان شامل مواردی همچون وابستگی عاطفی شدید، پرتوقعی، خودمحوری، عدم تاب آوری در برابر مشکلات، احساس تنهایی مزمن، ترس از طرد شدن، ضعف در اعتمادبه نفس و برقراری روابط احساسی سالم، بلوغ نابهنگام کاذب، نداشتن استقلال عاطفی، کاهش رضایت و نشاط در زندگی و گرایش به کمال طلبی افراطی است. این ویژگی ها از طریق مکانیسم های متعددی همچون کاهش چشمگیر مهارت های اجتماعی، ضعف در مدیریت و تنظیم هیجانات، وابستگی عاطفی بیمارگونه به والدین و کاهش انعطاف پذیری روانی، به طور مستقیم و غیرمستقیم امنیت روانی کل نظام خانواده را تحت تاثیر قرار داده و تهدید می کنند. نتایج این مطالعه به وضوح روشن می کند که تک فرزندی به خودی خود می تواند پیامدهای منفی قابل توجهی در شکل گیری شخصیت عاطفی فرزند داشته و به صورت طبیعی بستر امنیت روانی خانواده را مخدوش نماید. در نقطه مقابل، تاکید می شود که اگر زمینه امنیت روانی در خانواده به درستی فراهم شود، می تواند تا حد زیادی این چالش ها را تعدیل کرده و به پرورش فرزندانی با شخصیتی سالم، سازگار، اجتماعی، بااعتمادبه نفس و مسئولیت پذیر منجر گردد. آگاهی بخشی به خانواده ها در مورد این پیامدها، گام موثری در کاهش این تهدیدات و تقویت بنیان روانی خانواده ها خواهد بود.

کلیدواژه ها:

امنیت روانی ، خانواده ، تک فرزندی ، والدین