مطالعه فن آوری تولید سفال‎های تپه قبرستان در دوره مس وسنگ (حدود ۴۲۰۰-۳۱۰۰پ.م.) با استفاده از روش های مطالعات فیزیکی و آزمایشگاهی (پتروگرافی XRD-XRF)

از منظر تولید سفال در دوره مس وسنگ تپه قبرستان حدود (۴۲۰۰ تا ۳۱۰۰ پ.م.)، دشت قزوین یکی از مهم ترین محوطه در شمال مرکزی فلات ایران محسوب می شود. با هدف شناخت فناوری تولید و ترکیبات کانی های موجود در سفال ها این پژوهش انجام شد. پژوهش حاضر برای منشایابی تولید سفال تپه قبرستان و میزان مهارت تولیدکنندگان ضروری و اهمیت دارد. پرسش اساسی و اصلی این پژوهش، بررسی میزان کیفیت تولید و بومی یا وارداتی بودن سفال ها است. در این پژوهش ۲۰ نمونه قطعه سفال از کاوش تپه قبرستان که از بانک سفال موسسه باستان شناسی دانشگاه تهران انتخاب گردیدند با استفاده از آزمایش های فیزیکی (سنجش تخلخل، جذب آب و دانسیته)، پتروگرافی، پراش پرتو ایکس (XRD)، طیف سنجی فلورسانس پرتو ایکس (XRF)، مورد بررسی قرار گرفته است، برای تجزیه عنصری و شناخت فن آوری ساخت سفال در طول هزاره چهارم پیش ازمیلاد در منطقه مورد آزمایش قرار گرفت. نتیجه مطالعه نمونه ها نشان می دهد در ساخت سفال از فن آوری پیشرفته و تخصصی استفاده شده است؛ نشان دهنده مهارت سفالگران در کنترل فرآیند پخت و استفاده از مواد اولیه مرغوب است. مطالعات پتروگرافی برروی مقاطع نازک سفال ها وجود کانی های مشخصه منطقه، ازجمله کوارتز، بیوتیت، کلسیت و اوژیت را تایید کرد. یکی از یافته های مهم این پژوهش، شناسایی فناوری پیشرفته چرخ سفالگری در تولید سفال های تپه قبرستان بود. ضخامت یکنواخت دیواره ها و کیفیت سطح نمونه ها به وضوح نشان می دهد که از چرخ سفالگری تند استفاده می شده است؛ همچنین، مطالعات میکروسکوپی وجود آمیزه های غیرآلی (مواد افزودنی معدنی) را در بافت سفال ها تایید کرد که به منظور بهبود خواص مکانیکی و کاهش ترک خوردگی در هنگام پخت به کار می رفته اند. خاک مورداستفاده برای ساخت سفال، با ترکیبات منطقه دشت قزوین تطابق دارد، که نشان دهنده تولید بومی سفال است.

کلیدواژه ها:

Ghabrestan Tepe ، Chalcolithic ، Fourth Millennium BCE ، Pottery Production Technology ، Physical and Laboratory Analyses. ، تپه قبرستان ، مس وسنگ ، هزاره چهارم ، فن آ وری تولید سفال ، مطالعات فیزیکی و آزمایشگاهی.