تحلیل کمی سناریومحور اثرات ادغام افقی در صنعت خودروی ایران: شبیه سازی تغییرات تمرکز بازار و رفاه مصرف کننده

این پژوهش به بررسی پیامدهای احتمالی ادغام دو خودروساز بزرگ ایران، ایران خودرو و سایپا، می پردازد. صنعت خودروی ایران با سهم حدود ۳.۵ تا ۴ درصد از تولید ناخالص داخلی و ایجاد نزدیک به ۴۰۰ هزار شغل، بازاری بسیار متمرکز دارد که بیش از ۷۰ درصد آن در اختیار این دو شرکت است. چنین تمرکزی می تواند ادغام را به عاملی برای افزایش قیمت و کاهش رفاه مصرف کنندگان بدل کند. برای تحلیل آثار، روند سهم بازار طی سال های ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۳ بررسی و با مدل های تقاضای لاجیت چندجمله ای (MNL) و کشش جانشینی ثابت (CES) حساسیت مصرف کنندگان نسبت به قیمت برآورد شد. همچنین شاخص تمرکز هرفیندال–هیرشمن (HHI) پیش و پس از ادغام شبیه سازی گردید. نتایج نشان داد HHI از ۷۰۶۷ در سال ۱۳۹۳ به ۸۶۷۹ در ۱۳۹۸ افزایش یافته و میانگین قیمت ها تا ۵۰ درصد رشد کرده است. رفاه مصرف کنندگان نیز در الگوی MNL حدود ۳۴ درصد و در CES نزدیک به ۲۱ درصد کاهش یافت. با افزایش سهم رقبا در سال های پایانی، تمرکز به ۶۱۸۷ و افت رفاه به کمتر از ۲۰ درصد رسید. یافته ها نشان می دهد ادغام می تواند رقابت را کاهش دهد، اما راهبردهایی مانند کاهش هزینه، ارتقای کیفیت، بومی سازی فناوری و محدودیت های ضدانحصار قادرند اثرات منفی آن را تعدیل کنند.

کلیدواژه ها:

Horizontal merger ، Herfindahl–Hirschman Index (HHI) ، Consumer welfare ، Iran Car industry ، Numerical simulation ، ادغام افقی ، شاخص هرفیندال–هیرشمن (HHI) ، رفاه مصرف کننده ، صنعت خودروی ایران ، شبیه سازی عددی