تمهیدات فلاحتی برای مقابله با قحطی های دوره میانه

ساکنان جوامع اسلامی در دوره های مختلف تاریخی به کرات خشکسالی و قحطی را تجربه کرده اند. تصور عمومی درباره نحوه مقابله با این تهدیدها، انفعال و تحمل گرسنگی و کمبودهای غذایی در دوره های قحطی است. اما بررسی متون تاریخی و میراث علمی کشاورزی دوره اسلامی در قالب "فلاحت نامه ها" گویای این مطلب است که این متن ها فراتر از آموزش کشاورزی، به چاره جویی و ارائه راهکارهای مختلف مقابله با این پدیده طبیعی پرداخته اند. به طوری که اشعار و توجه به موضوع قحطی و شیوه های مقابله با آن در بیشتر متون فلاحتی منعکس و نمونه های متعددی از آن می توان یافت. تمهیدات ارائه شده در این آثار را می توان در قالب دو محور آمادگی و پیش بینی کمبودها و دیگری اقدامات عملی در مواجهه با دشوار ی ها در هنگامه بروز قحطی دسته بندی کرد. دستورالعمل های مربوط به تدارک محصولات حتی از زمین های نامرغوب و بیابانی و شیوه های انبارداری و حافظت طولانی مدت غله و دفع آفات در دسته اول قرار می گیرند. همچنین راهکارهایی چون شناسایی خوراکی های جایگزین غلات و اصلاح یا کاهش عوارض ناشی از تغذیه با این جایگزین ها، معرفی افزودنی های مناسب به آرد و نان به عنوان قوت غالب و پاره ای تجویزهای جزئی تر در شیوه های تغذیه و تحمل گرسنگی محورهای عمده بخش دوم؛ مقابله عملی با قحطی ها است.

کلیدواژه ها:

اقتصاد کشاورزی ، خشکسالی و قحطی ها ، فلاحت نامه های دوره اسلامی ، خوراک ، غلات و نان