دانشگاه به مثابه کنش گر در سیاست جنایی محیط زیستی: رویکرد فقهی، حقوقی و جرم شناختی

جوامع بشری در عصر حاضر، با بحران های پیچیده زیست محیطی و اجتماعی دست به گریبان اند؛ بحران هایی که تنها از تلفیق رویکردهای سه­گانه فقهی، سیاست جنایی و پیشگیری اجتماعی می توان به راهکارهایی جامع و پایدار جهت تحقق عدالت بین نسلی و صیانت از نظام اجتماعی دست یافت. پژوهش کاربردی و توصیفی-تحلیلی پیش­رو، با الهام از آیه ۴۱ سوره روم («ظهر الفساد فی البر والبحر...») و تلفیق سه رویکرد فقهی، سیاست جنایی و پیشگیری اجتماعی، می­کوشد تا مبنایی نظری و عملی جهت حکمرانی نوین در حوزه پیشگیری اجتماعی ارائه نماید.  مسائل حائز اهمیت در پژوهش پیش­رو، عبارتند از آنکه چگونه می توان آموزه های فقهی را در راستای سیاست جنایی زیست محیطی به کار گرفت؟ چه ارتباطی میان قواعد فقهی (اتلاف، حفظ نظام، لاضرر) و سیاست های پیشگیری اجتماعی وجود دارد؟ و در نهایت، نقش دانشگاه ها به عنوان نهاد نسل چهارم در پیشگیری اجتماعی از جرایم زیست محیطی چیست؟  در رویکرد فقهی، قواعدی چون اتلاف، حفظ نظام و لاضرر به­مثابه پشتوانه های هنجاری و اخلاقی، مورد بررسی واقع شده اند. در رویکرد سیاست جنایی، جرم انگاری رفتارهای مخرب و طراحی ضمانت اجراهای کیفری و غیرکیفری مورد عنایت قرار گرفته است. در رویکرد پیشگیری اجتماعی نیز نقش دانشگاه ها به عنوان نهادهای نسل چهارم در دیده بانی علمی، مسئولیت اجتماعی و کاهش زمینه های جرم زا، تحلیل شده است.  گردآوری اطلاعات به روش کابخانه­ای-اسنادی و بررسی کتب فقهی، حقوقی و جرم­شناختی، حاکی از آنند که هم افزایی این سه رویکرد می تواند چارچوبی منسجم جهت کاهش جرایم زیست محیطی و اجتماعی، ارتقای عدالت بین نسلی و تقویت سرمایه اجتماعی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

فقه محیط زیست ، عدالت زیست محیطی ، سیاست جنایی محیط زیستی ، حقوق کیفری سبز ، جرایم زیست محیطی ، کنش گری دانشگاهی ، پیشگیری نهادی