فراتحلیل رابطه خودشفقت ورزی، ذهن آگاهی و بهزیستی روانی با وابستگی به شبکه های اجتماعی در دانشجویان

این پژوهش با هدف بررسی رابطه ی خودشفقت ورزی، ذهن آگاهی و بهزیستی روانی با وابستگی به شبکه های اجتماعی در میان دانشجویان، به صورت یک فراتحلیل جامع انجام شد تا شواهد موجود را در بازه ی زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ یکپارچه سازد و الگوی ارتباط میان سازه های مثبت روان شناسی و رفتارهای وابستگی دیجیتال را روشن کند. در طی دهه ی اخیر، رشد شدید مصرف شبکه های اجتماعی منجر به شکل گیری نگرانی های جهانی درباره ی پیامدهای روان شناختی و اجتماعی این پدیده شده است؛ از سوی دیگر، توجه پژوهشگران به نقش فرایندهای تنظیم هیجان، خودآگاهی و شفقت نسبت به خویشتن در کاهش آسیب پذیری روانی رو به افزایش بوده است. بدین منظور، تعداد ۲۰ مقاله شامل ۱۲ پژوهش انگلیسی و ۸ پژوهش فارسی واجد معیارهای ورود، بر اساس جستجوهای نظام مند انتخاب شد. پس از استخراج داده ها، تحلیل کیفی و کمی با تاکید بر اندازه اثر و ناهمگنی انجام گرفت. نتایج نشان داد که رابطه ی ذهن آگاهی با وابستگی به شبکه های اجتماعی منفی و معنادار است (r = -۰.۳۴ و I² = ۴۶٪)، همان گونه که خودشفقت ورزی (r = -۰.۳۷ و I² = ۴۱٪) و بهزیستی روانی (r = -۰.۴۰ و I² = ۳۸٪) نیز چنین رابطه ای دارند. یافته های کیفی نشان دادند که ذهن آگاهی با افزایش خودتنظیمی شناختی و کاهش غرق شدگی در محرک های آنلاین، خودشفقت ورزی با کاهش اضطراب ناشی از مقایسه اجتماعی، و بهزیستی روانی با تقویت تاب آوری روانی موجب کاهش وابستگی دیجیتال می شوند. تلفیق نتایج کمی و کیفی بیانگر این است که سازه های مثبت روان شناختی به صورت هم افزا عمل کرده و اثر محافظتی برجسته ای در برابر رفتارهای اعتیادآور شبکه های اجتماعی دارند. بر اساس یافته ها، استنتاج نهایی پژوهش بر ضرورت طراحی مداخلات آموزشی مبتنی بر ذهن آگاهی و شفقت برای کاهش وابستگی رفتاری تاکید دارد. در مجموع، این فراتحلیل شواهد تجربی نیرومندی ارائه می دهد که نشان می دهد تقویت ذهن آگاهی، شیوه های شفقت به خود و غنی سازی بهزیستی روانی، مسیر کارآمدی برای بهبود سلامت روانی و استفاده ی سالم تر از رسانه های اجتماعی در جامعه ی دانشجویی فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

ذهن آگاهی ، خودشفقت ورزی ، بهزیستی روانی ، وابستگی به شبکه های اجتماعی ، دانشجویان