تجزیه رشد بهره وری کل عوامل تولید بخش کشاورزی ایران با تاکید بر متغیرهای آب و هوایی

شرایط اقلیمی از عوامل تعیین­کننده بهره­وری تولید محصولات کشاورزی است که ضمن تاثیر بر سطح تولید، بر امنیت غذایی نیز موثر می­باشد. بنابراین هدف مطالعه حاضر تجزیه رشد بهره وری کل عوامل تولید بخش کشاورزی در ایران با لحاظ متغیرهای آب و هوایی است. برای این منظور، از مدل TRP-SPF و روش حداکثر درست نمایی برای برآورد پارامترها در دو سناریو با لحاظ متغیرهای آب و هوایی ( ) و بدون آن ( ) بهره گرفته شد. نتایج نشان می دهند که در هر دو مدل، متغیرهای سطح زیرکشت، تراکتور و فناوری تاثیر مثبت و معناداری بر تولید دارند که بیشترین تاثیر مربوط به متغیر سطح زیرکشت است. همچنین در مدل ، متغیرهای دما و بارش نیز به­طور معناداری اثر مثبت بر تولید دارند. میانگین کارایی فنی در مدل   برابر با ۵/۵۶ درصد برآورد شد و در مدل با متغیرهای اقلیمی به ۳/۴۳ درصد کاهش یافت که ضمن تایید تاثیر قابل­توجه متغیرهای اقلیمی بر تولید، موید امکان افزایش تولیدات بخش کشاورزی با همان منابع و تکنولوژی به میزان بالغ بر ۵۰ درصد می­باشد، درصورتی که عوامل عدم کارایی و تاثیر سوء متغیرهای اقلیمی به کمترین مقدار خود تقلیل داده شوند. تجزیه شاخص CATFP به چهار جزء، اثرات  اقلیمی، اثرات مقیاس، کارایی فنی و پیشرفت فناوری، نشان داد که اثرات اقلیمی با سهم ۴/۲۶ درصدی بیشترین تاثیر و سه جزء دیگر سهم تقریبا یکسانی در ارتقای بهره­وری عوامل تولید داشته­اند. نظر به تاثیر قابل توجه متغیرهای آب و هوایی بر عملکرد بخش کشاورزی، اتخاذ تدابیری که انطباق بیشتری با شرایط اقلیمی مناطق مختلف داشته باشد، توصیه می­گردد.

کلیدواژه ها:

بهره وری کل عوامل تولید ، تاثیرات آب و هوایی ، کارایی فنی ، کارایی مقیاس ، کشاورزی