ارتقای امنیت ادراک شده شبانه و تقویت حس تعلق در گذرهای پیاده پیرامون پارک دانشجو از طریق مداخلات طراحی شهری

این پژوهش به بررسی تاثیر مداخلات طراحی شهری بر ارتقای امنیت ادراک شده شبانه و تقویت حس تعلق در فضاهای پیاده پیرامون پارک دانشجو می پردازد. با توجه به اهمیت فضاها و مسیرهای عمومی در زندگی شهری و نقش حیاتی امنیت ادراک شده در ترغیب شهروندان به استفاده از این فضاها پس از غروب آفتاب، این مطالعه با رویکردی ترکیبی (کمی و کیفی) و مبتنی بر نظریه های منظر ایمن (CPTED) و نظریه فضاوند (Place Attachment) انجام شده است. داده ها از طریق پیمایش مقیاس لیکرت از ساکنین و بازدیدکنندگان (N=۲۵۰) و مصاحبه های نیمه ساختاریافته (N=۱۵) جمع آوری گردید. یافته ها نشان داد که مولفه هایی نظیر بهبود روشنایی (سطح روشنایی بیش از ۱۰۰ لوکس در تقاطع ها)، افزایش نظارت طبیعی (دیده بانی از طریق پنجره ها و فعالیت های همسایگی)، و طراحی هوشمندانه مبلمان شهری و پوشش گیاهی، تاثیر معناداری بر کاهش اضطراب شبانه و افزایش حس تعلق مکانی داشته اند. نتایج این پژوهش توصیه های عملی برای مداخله در حوزه طراحی شهری شبانه ارائه می دهد که می تواند به باززنده سازی و افزایش پویایی فضاهای عمومی شهری کمک کند. فضاهای پیاده شهری در شب نقشی اساسی در شکل دهی به امنیت ادراک شده و رابطه عاطفی کاربران با فضاهای عمومی ایفا می کنند. با وجود کاربرد گسترده مداخلات طراحی شهری برای ارتقای امنیت شبانه، نقش این مداخلات در تقویت پایدار حس تعلق مکانی تاکنون به طور نظری و تجربی کمتر مورد واکاوی قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر مداخلات طراحی شهری بر امنیت ادراک شده شبانه و حس تعلق مکانی در گذرهای پیاده پیرامون پارک دانشجو در شهر تهران انجام شده است. این مطالعه با بهره گیری از رویکرد آمیخته اکتشافی، داده های کمی را از طریق پرسش نامه ساختاریافته و داده های کیفی را از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته و مشاهده میدانی گردآوری کرده است. یافته ها نشان می دهد مداخلات مرتبط با قلمروپایی و حضور اجتماعی بیشترین تاثیر را بر ارتقای امنیت ادراک شده شبانه دارند، در حالی که کیفیت منظر شهری و مبلمان بیشترین نقش را در تقویت حس تعلق مکانی ایفا می کنند. همچنین، نورپردازی و دیدپذیری، اگرچه شرطی ضروری برای کاهش ابهام و احساس ناامنی هستند، اما به تنهایی قادر به ایجاد تعلق مکانی پایدار نیستند. نتایج بیانگر آن است که امنیت ادراک شده به عنوان پیش شرط حضور شبانه عمل می کند، اما تنها در صورت همراهی با کیفیت تجربه فضایی و فعال سازی اجتماعی فضا به حس تعلق منجر می شود. این پژوهش با تفکیک تجربی ابعاد شناختی امنیت و ابعاد عاطفی تعلق، رویکردهای کنترلی در طراحی شبانه شهری را به چالش کشیده و مدلی مفهومی برای پیوند میان امنیت، تجربه و تعلق مکانی ارائه می دهد. یافته های تحقیق می تواند راهنمایی برای طراحان شهری و سیاست گذاران در جهت خلق فضاهای عمومی شبانه ای امن تر، معنادارتر و پایدارتر باشد.

کلیدواژه ها:

امنیت ادراک شده شبانه ، حس تعلق مکانی ، طراحی شهری ، فضاهای پیاده ، CPTED ، پارک دانشجو.