نقش حکومت های قراقویونلو و مشعشعیان در ارتقای جایگاه عالمان شیعه (۷۸۰- ۱۱۳۵ ه .ق)

دو حکومت در قرون میانه تاریخ ایران، رویکرد سیاسی و اجتماعی خود را با مذهب تشیع دوازده امامی درآمیختند؛ ترکمانان قراقویونلو در شرق آناتولی، آذربایجان و قفقاز به قدرت رسیدند و مشعشعیان در خوزستان و عراق عرب حکومت راندند. حاکمان این دو سلسله برای بهره­مندی از ظرفیت­های موجود در مذهب تشیع اثنی اعشری، توان خود را در ارتقای جایگاه علمی، مذهبی و سیاسی عالمان دوران خود گذاشتند. مسئله اصلی مقاله آن است که «امیران و سلاطین این دو حکومت چگونه و با چه ابزارهایی موفق به ارتقای سطح علمای امامیه در دوره حکومتگری خود شدند؟». روشی که این پژوهش برای پاسخ به پرسش اصلی به کار گرفته است، روش توصیفی- تحلیلی بوده و با بهره­گیری از منابع کتابخانه­ای است. یافته های پژوهش نشان می دهد که  حمایت­های این دو سلسله نقش موثری در ارتقای سطح عالمان تشیع امامی به ویژه در نواحی جنوب غربی ایران و عراق عرب داشته و این موضوع زمینه­های توسعه جایگاه اجتماعی، علمی، سیاسی و مذهبی عالمان امامیه را در دوره صفویان مهیا نمود. همچنین دوره حکومت اسپند میرزا از حاکمان محلی بغداد به دلیل حضور ابن فهد حلی و تاسیس حوزه علمیه حله و نیز طرح مباحث علمی میان علمای برجسته شیعه، منجر به ارتقای جایگاه آنها شد. در دوره سید محسن و سید مطلب مشعشعی نیز جایگاه علمای شیعه از نظر سیاسی، فرهنگی و مذهبی نسبت به دوره­های قبل و بعد حکومت آل مشعشع، دچار تغییرات محسوسی شد.

کلیدواژه ها:

قراقویونلو ، مشعشعیان ، خوزستان ، عراق عرب ، تشیع دوازده امامی ، عالمان شیعه