روش های تربیت در نگره استاد علی صفایی حائری

روش های تربیتی به مثابه یکی از ارکان بنیادین در نظام های آموزشی، نقشی کلیدی در شکل گیری شخصیت و رفتار انسان ایفا می کنند. در عصر حاضر، با توجه به تحولات سریع اجتماعی و فرهنگی، ضرورت شناخت و تحلیل دقیق این روش ها بیش از پیش احساس می شود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل روش های تربیت در اندیشه ی تربیتی صفایی حائری، در پی تبیین و تحلیل اقسام و سازوکار کاربست روش های تربیت در چارچوب نظام تربیتی اسلامی با رویکرد توصیفی- تحلیلی سامان یافته است. یافته ها نشان گر آن است که در نظام تربیتی وی، «روش تربیتی» نه ابزار انتقال داده، بلکه سازوکار هدایت وجودی و تقویت خودراه بری در مسیر عبودیت است. تحلیل داده ها آشکار ساخت که روش های تربیتی پیش از بلوغ، از سنخ روش های«تمهیدی» بوده و در سه محیط «بسته، متحرک و متضاد/باز» سامان می یابند؛ محیط بسته مبتنی بر روش های تلقینی«داستان، اشارات، تحمیل، تدبیر، تشویق و تهدید»، محیط متحرک مبتنی بر روش های تحمیلی«تفهیم، تحمیل، تدبیر، تشویق و تهدید» ، و محیط باز متکی بر سه رکن اساسی «شخصیت، حریت و تفکر» است. در مقابل، تربیت فرد بالغ بر دو دسته روش های عام (تذکر، تعلیم، تزکیه) و اصول خاص (بینات، کتاب، میزان) استوار است و فرآیند تربیت را از «آماده سازی» به «خودبنیادی معرفتی- ایمانی» ارتقا می دهد. نتیجه گیری پژوهش نشان داد که ترکیب مرحله محوری رشد با محیط محوری تربیت در چارچوب اندیشه تربیتی صفایی حائری، الگوی تلفیقی نوینی ارائه می کند که قادر است بن مایه های نظری تربیت اسلامی را برای بازسازی الگوهای معاصر تربیت دینی توانمند سازد و از این حیث دارای ظرفیت توسعه مدل های کاربردی در سیاست گذاری آموزشی است.

کلیدواژه ها:

روش های تربیتی ، نظام تربیتی اسلامی ، صفایی حائری ، مراحل رشد تربیتی ، محیط های تربیتی