«بداء» و رابطه آن با مددکاری اجتماعی

پژوهش حاضر به تبیین رابطه میان مفهوم اسلامی «بداء» و حرفه «مددکاری اجتماعی» می پردازد. بداء در معارف شیعی به معنای تغییر و دگرگونی در سرنوشت غیرمحتوم انسان به واسطه اعمال، توبه و دعا است. مسئله اصلی تحقیق این است که آیا باور به تغییرپذیری تقدیر می تواند به عنوان زیربنای نظری برای اهداف و ارزش های مددکاری اجتماعی عمل کند یا خیر. یافته های پژوهش نشان می دهد که اعتقاد به بداء، نفی کننده جبرگرایی و سلب اختیار از انسان است و بر قدرت انتخاب و اراده فرد در اصلاح وضعیت موجود تاکید دارد. در حوزه مددکاری اجتماعی، ارزش اساسی «حق خودتصمیم گیری مددجو» مستقیما با مفهوم مختار بودن انسان در بداء پیوند می خورد. مددکار اجتماعی با الهام از این باور، از تحمیل فقر و محرومیت به عنوان یک سرنوشت گریزناپذیر احتراز کرده و با آگاه سازی و توانمندسازی، مددجو را برای تغییر شرایط آزاردهنده زندگی برمی انگیزد. اهداف محوری این حرفه شامل توانمندسازی، قادرسازی و خوداتکایی، تنها در صورتی معنا پیدا می کنند که سرنوشت انسان منعطف و مشروط به رفتار او باشد. نتایج این مطالعه اسنادی حاکی از آن است که اساس حرفه مددکاری اجتماعی بر امید به تغییر استوار است؛ همان امیدی که در مفهوم بداء به عنوان فرصتی برای تبدیل سوء تقدیر به حسن تقدیر تجلی می یابد. در واقع، فعالیت های حرفه ای نظیر بازپروری معتادان، پیشگیری از معلولیت ها و انسجام بخشی به خانواده های گسیخته، همگی حرکت هایی در راستای فعلیت بخشیدن به مفهوم بداء و تغییر آگاهانه سرنوشت هستند. بنابراین، بداء نه تنها یک بحث کلامی، بلکه زیرساخت فکری لازم برای پذیرش اثربخشی مداخله های اجتماعی و شکوفایی پتانسیل های بالقوه انسانی است.

کلیدواژه ها:

بداء ، مددکاری اجتماعی ، تغییر اجتماعی ، توانمندسازی ، خودتصمیم گیری