تحلیل عوامل شکل گیری استعاره های درباری در خمسه نظامی از منظر استعاره شناختی

نظامی شاعری است که بنابر جهان­بینی و تجربه های زیسته خود، در پرداخت مفاهیم از استعاره­های درباری زیادی استفاده کرده است. او در قرن ششم بنابر موقعیت جغرافیایی گنجه و نبردهای پی در پی در آن و همچنین باور به ایدئولوژی سیاسی کلام اشعری و ارتباطاتی که با ساختارهای سیاسی­و نهاد قدرت داشته است، به صورت خودآگاه وناخودآگاه، سروده­هایش رنگ­و بوی سلطنتی و درباری بسیاری به خود گرفته است؛ به گونه­ای که او در پرداخت بسیاری از مسائل از گفتمان سلطنتی و درباری استفاده کرده است که این عامل به نوعی باعث انسجام متنی خمسه شده و ساختار و شاکله خاصی به آن داده است؛ به­طوری که استعاره­های درباری، به یکی از شاخصه­ها­ی سبکی برجسته در سطح بلاغی خمسه نظامی تبدیل شده­اند و بررسی و تحلیل آن­ها می­تواند دریچه­ای برای شناخت و درک نظام اندیشگانی نظامی تلقی شود. با توجه به همین موضوع، این پژوهش تلاش دارد با مبنا قرار دادن نظریه استعاره­ی شناختی، عواملی که باعث می­شود تا اندیشه و ذهن نظامی به سمت و سوی استعاره­های درباری پیش برود، مورد تحلیل و بررسی قرار دهد. نتایج این تحقیق نشان می­دهد عوامل جغرافیایی و محیطی، اعتقادی و دینی، تجربی و زیستی از جمله مهم­ترین عوامل شکل­گیری استعاره­های درباری در خمسه نظامی است و با تاثیرگذاری بر فرآیند استعاره­سازی در ذهن و اندیشه نظامی، او را به سمت و سوی ایجاد کلان­استعاره­هایی همچون خدا شاه است وسلاح جاندار است، سوق داده است که موجبات شکل­گیری شبکه­ای از خرده­استعاره­ها را در خمسه فراهم آورده است.

کلیدواژه ها:

استعاره های درباری ، نظریه استعاره شناختی ، خمسه ، نظامی گنجوی ، نگرش و جهان بینی