ترسیم نقشه علمی پژوهش های حوزه اخلاق در ایران: تحلیل ساختار مفهومی با نگاهی به گفتمان جهانی

این پژوهش، به تحلیل مطالعات پژوهشگران ایرانی در حوزه اخلاق می پردازد. در این مطالعه، ساختار علمی این حوزه بررسی شده و خوشه های اصلی پژوهشی، ابعاد مفهومی و موضوعات کلیدی هرخوشه شناسایی شده است. این پژوهش با بهره گیری از فنون کتاب سنجی و تحلیل هم رخدادی واژگان انجام شده است. تعداد ۳۶۱۹ رکورداز پایگاه استنادی پایش علم و فناوری جهان اسلام(ISC) و ۱۶۲۴ رکورد از پایگاه اسکاپوس استخراج گردید تا روند پژوهش های مرتبط با اخلاق را در بازه زمانی فوق شناسایی کند. تحلیل خوشه ای و نمودار راهبردی برای ترسیم ساختار مفهومی پژوهش ها و شناسایی زیرحوزه ها و روابط بین آن ها در این حوزه به کار گرفته شده است. یافته های پژوهش نشان داد که ساختار مفهومی این حوزه در مطالعات به زبان فارسی از نه خوشه به شرح زیر تشکیل شده است: فضیلت اخلاقی(۱)، اخلاق حرفه ای(۲)، اخلاق زیستی(۳)، اخلاق در قرآن(۴)، کلیات اخلاق(۵)، اخلاق پژوهش(۶)، اخلاق پرستاری(۷)، اخلاق اسلامی(۸)، اخلاق سیاسی(۹). همچنین ساختار مطالعات این حوزه در پایگاه اسکاپوس از ده خوشه به شرح زیر تشکیل شده است: اخلاق حرفه ای؛ اخلاق اسلامی؛ اخلاق پژوهشی؛ فلسفه اخلاق؛ اخلاق پزشکی؛ اخلاق زیستی؛ منشور اخلاقی؛ ارزیابی عملکرد اخلاقی؛ شجاعت اخلاقی و رهبری اخلاقی. نتایج پژوهش نشان می دهد که همپوشانی نسبتا بالایی بین زیر حوزه های مورد استفاده در حوزه اخلاق در متون فارسی و انگلیسی وجود دارد با این حال پژوهش های لاتین بیشتر در حوزه علوم پزشکی انجام شده است تحلیل محتوای مقالات نشان داد که حوزه اخلاق به تدریج از مفاهیم بنیادین به سمت موضوعات متنوع و بین رشته ای گرایش یافته است. یافته های این پژوهش می تواند به سیاست گذاران و پژوهشگران در تدوین برنامه های راهبردی و شناسایی شکاف های پژوهشی کمک کرده و مسیر پژوهش های آتی را روشن سازد.

کلیدواژه ها:

اخلاق ، اخلاق حرفه ای ، اخلاق زیستی ، اخلاق اسلامی ، پایگاه استنادی آی اس سی