واکاوی اعتماد در گفتمان های سیاسی بازتاب یافته در کلیله ­و دمنه

در این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی، به بررسی «اعتماد» در گفتمان های سیاسی بازتاب یافته در کلیله­ و ­دمنه پرداخته و رابطه پنج مولفه امنیت، نظام طبقاتی، خویشاوندی، دشمن و خطاکاران، در نسبت با اعتماد سنجیده شده است. یافته های پژوهش، نشان می دهد درباره اعتماد، با توجه به موقعیت­ها و وضعیت­هایی که شخصیت­ها در آن قرار می­گیرند، گفتمان­های متفاوتی وجود دارد؛ چنان­که درباره رابطه با شاه و دربار سه گفتمان دیده می­شود: گفتمان محتاطانه که در آن بر محدودسازی شعاع اعتماد تاکید می­گردد؛ گفتمان فرصت طلبانه که دستیابی به اعتماد را ممکن می داند و گفتمان اصلاح گرایانه که شاه با پذیرش خطا و تکیه بر خرد، در پی بازسازی اعتماد است. در زمینه انتخاب کارگزاران، در گفتمان سیاسی غالب، اعتماد بر اساس قدرت، ثروت و خویشاوندی است؛ اما در گفتمان بدیل که فرودستان مدافع آن هستند، بر شایستگی­های فردی تاکید می­شود. درباره اعتماد به دشمن، سه نگرش: بی اعتمادی مطلق، اعتماد عقلانی و اعتماد مبتنی بر ویژگی های فردی بازنمایی شده است. در خصوص خطاکاران نیز میزان اعتماد، به جایگاه اجتماعی افراد و نوع خطا وابسته است؛ چنان­که خطاهای کوچک فرودستان با گذشت مواجه می شود؛ اما خطای فرادستان، حتی کوچک، بازیابی اعتماد را دشوار می کند. در مجموع، می­توان گفت در گفتمان­های سیاسی بازنمایی شده در کلیله ­و دمنه، ضمن تثبیت برخی هنجارهای سنتی، امکان بازاندیشی در روابط قدرت و عبور از مرزهای نظام طبقاتی وجود دارد. این رویکردها نشان می دهد اعتماد سیاسی در کلیله­ و دمنه، متاثر از بافت اجتماعی، جایگاه طبقاتی و راهبردهای کنشگران است.