پارادوکس اتصال دیجیتال: بررسی رابطه میان فناوری های ارتباطی نوین و منزوی شدن انسان ها

زمینه و هدف: فناوری های ارتباطی نوین مانند شبکه های اجتماعی و پیام رسان های فوری، با هدف افزایش اتصال اجتماعی و تسهیل تعاملات انسانی طراحی شده اند، اما شواهد فزاینده ای از بروز پارادوکس اتصال دیجیتال حکایت دارد؛ یعنی افزایش ارتباطات ظاهری همراه با تشدید احساس تنهایی و انزوای اجتماعی. هدف از مطالعه حاضر، بررسی رابطه میان این فناوری ها و منزوی شدن انسان ها بود. روش بررسی: پژوهش حاضر یک مطالعه مروری است که در آن به بررسی رابطه میان فناوری های ارتباطی نوین و منزوی شدن انسان ها (پارادوکس اتصال دیجیتال) پرداخته شد. مقالات نمایه شده در پایگاه های اطلاعاتی معتبر نظیر PubMed، Scopus، Google Scholar، SID، MagIran و Noormags مورد جستجو قرار گرفتند و کلیدواژه های جستجو در دو بخش فارسی و لاتین شامل "social media" AND "loneliness"، "digital connection paradox"، "problematic media use"، "شبکه های اجتماعی" و "تنهایی"، "انزوای دیجیتال" و "پارادوکس اتصال دیجیتال" از مقالات معتبر منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ انتخاب شدند. پس از جمع آوری ۸۵ مقاله اولیه، موارد غیرمرتبط یا تکراری حذف گردید و متون کامل ۳۷ مقاله انتخاب شد. در نهایت، ۲۴ مقاله بر اساس معیارهای ورود وارد تحلیل نهایی شدند و نتایج با روش تحلیل محتوایی و دسته بندی بر اساس گروه سنی و نوع مطالعه گزارش گردید. یافته ها: نتایج نشان داد که رابطه کلی بین استفاده از فناوری های ارتباطی نوین و تنهایی ضعیف تا متوسط است، اما استفاده منفعل و مشکل دار (به ویژه در جوانان و دانشجویان) به طور معنادار تنهایی را افزایش می دهد؛ مکانیسم های اصلی شامل مقایسه اجتماعی، جایگزینی تعاملات واقعی و کاهش کیفیت روابط است. این اثرات در جمعیت جوان ایرانی به دلیل عوامل فرهنگی و محدودیت های اجتماعی شدت بیشتری دارد، در حالی که در سالمندان، استفاده فعال اغلب تنهایی را کاهش می دهد. مطالعات طولی و متاآنالیزهای اخیر کاهش شدت پارادوکس نسبت به گذشته را تایید می کنند. نتیجه گیری: پارادوکس اتصال دیجیتال یک پدیده پیچیده و چندبعدی است که نیازمند تمایز بین انواع استفاده و گروه های سنی می باشد. ترویج سواد دیجیتال، استفاده هدفمند و مداخلات خانواده محور و آموزشی به ویژه در جوامع جوان محور مانند ایران، برای کاهش انزوا و بهره برداری مسئولانه از فناوری ضروری است.

کلیدواژه ها:

اتصال دیجیتال ، شبکه های اجتماعی ، تنهایی ، انزوای اجتماعی ، سواد دیجیتال ، پارادوکس.