نمادشناسی برخی شخصیت های اسطوره ای در نبرد آفرینش آغازین: شتر، مار و آب شور در افسانه آق سلطان مار و فاطمه نگار

منطقه باغ زندان منطقه ای کهن با آداب و رسومی متفاوت از شهر شاهرود است. گویش مردمان منطقه نیز تفاوت هایی اندک با گویش مردمان شاهرود دارد. به همین ترتیب افسانه ها و برخی ضرب المثل ها، اصطلاحات عامیانه و سبک زندگی نیز گاهی متفاوت است. در افسانه آق سلطان مار و فاطمه نگار می توان ردپای شخصیت های اسطوره ای را در نبرد آغازین آفرینش که مد نظر منابع کهن ایران وجود دارد یافت. در راستای هدف پژوهش پیش رو چندین سوال پیش می آید: ۱- چگونه می توان گفتار و اندیشه ی نیک که در پایان افسانه به آن تاکید شده را به اندیشه های زرتشتی پیوند داد؟ ۲- به چه صورت شخصیت انسان مار افسانه پیش رو با پیکرگردانی به شخصیت اسطوره ای ماراسپند تبدیل می شود؟ ۳- وجه تشابه درخت خشک، کج و کهنسال افسانه با سرو سربریده زرتشت در فریومد چیست؟ ۴- چه ارتباطی بین شخصیت پیرزن اسب سوار در روایت کوتاه بارش باران با ایزد تیشتر وجود دارد؟ ۵- کدام موضوعات رابطه ایجاد دریای آب شور توسط سلطان مار و ایجاد دریای آب شور توسط ایزد تیشتر را مشخص می کند؟ روش این پژوهش اسنادی میدانی بوده و در قدم اول برای اطلاع یابی از شخصیت های اساطیری موجود در منابع کهن به روش اسنادی اطلاعات لازم جمع آوری شده و در این راه از متون بندهش و اوستا و منابع جدیدی همچون تاریخ اساطیری ایران و پژوهشی در اساطیر ایران بهره برده شد. نیز در خصوص ثبت افسانه یاد شده با مراجعه حضوری در منطقه باغ زندان به شنیدن و مکتوب کردن افسانه آق سلطان مار و برخی خرده روایت ها همچون پیرزن اسب سوار اقدام شد. در پایان مشخص شد که پیرزن اسب سوار با ایزد بانوی تیشتر، سلطان مار با ماراسپند، قطوران با خرفستران، دریای آب شور در افسانه با دریای پودیگ، درخت خشک با سرو فریومد و شتر زرد و پیر با زردشت ارتباط دارند.

کلیدواژه ها:

آب ، زردشت ، شتر ، زرد ، آق سلطان مار ، باغ زندان