خرافات در عصر قاجار با نگاهی به داستان امیرارسلان نامدار

فرهنگ عامه مجموعه ای از باورها، رفتارها، آداب و رسوم و سنن هر قوم و ملتی است که در بین مردم سینه به سینه نقل شده است. وقتی سخن از مردم می شود منظور همان جامعه ای است که در زمان نقل آن داستان، آداب و رسوم و سنن اجتماعی آنها در این آثار بازتاب یافته است. اگر در ادبیات به ژانری بنام ژانر اجتماعی اعتقاد داشته باشیم در تاریخ ادبیات فارسی نویسندگانی هستند که در آثارشان دغدغه های اجتماعی به وفور به چشم می خورد. داستان امیرارسلان کتابی است که آیینه تمام نمای جامعه خودش می باشد. این کتاب در عصر قاجار توسط نقیب الممالک نقالی شد. عصر قاجار به دلیل تغییر و تحول در همه ارکان زندگی اجتماعی و سیاسی و همین طور ارتباط ایران با فرنگ از مهم ترین ادوار تاریخ ایران به شمار می رود و نسبت به دوره های دیگر متمایز است. این تغییر و تحولات در همه شئون زندگی اجتماعی مردم نیز تاثیر به سزایی گذاشت. نمود این تغییرات در آیین ها، سنن، باورها و اعتقادات اجتماعی و طرز فکر و اندیشه مردمان آن عصر بارز و آشکار است. با استناد به شواهد تاریخی موجود از عصر قاجار، یکی از شاخصه های اجتماعی بسیار پررنگ و موثر در عصر قاجار خرافه گرایی بود که تاثیر چشمگیری بر اوضاع و احوال جامعه گذاشت. اولین خصیصه از ناصرالدین شاه که در هر اثر تاریخی به طور قطع و یقین در مورد آن اظهار نظر شده و به توافق رسیده اند، خرافه پرستی او بوده است. این عامل وی را از اخذ تصمیمات و عملکرد درست و توجه عقلانی و عادلانه به جامعه تحت حکومتش باز می داشت و در بسیاری از موارد سرنوشت مردم و جامعه را به قضا و قدر می سپرد. این مجموعه با هدف بررسی خرافه پرستی در عصر قاجار با استناد به داستان امیرارسلان با روش کتابخانه ای به وجود آمده است. نتایج به دست آمده از این پژوهش حاکی از این است که در دوره طولانی حکومت ناصرالدین شاه گرایش اقشار و طبقات مختلف مردم به خرافات ناشی از حمایت و گرایش شاه و بزرگان حکومتی به این پدیده بوده است. بالطبع افکار و عقاید نقال داستان امیرارسلان متاثر از جامعه ای است که در آن می زیسته اند.

کلیدواژه ها:

عصر قاجار ، امیرارسلان نامدار ، جامعه شناسی ادبی ، خرافه پرستی