بررسی مفاهیم جبر و اختیار

مسئله جبر و اختیار از کهن ترین پرسش های فلسفی و عرفانی است که همواره ذهن اندیشمندان را به خود مشغول داشته است. این پژوهش با رویکردی توصیفی–تحلیلی، تلاش می کند تا ابعاد گوناگون جبر و اختیار را در حوزه های فلسفه، عرفان، علوم طبیعی و انسانی بررسی کند. یافته ها نشان می دهد که جبر و اختیار نه دو قطب مطلق بلکه پدیده هایی درهم تنیده اند که در شرایط مختلف قابلیت تبدیل به یکدیگر دارند. نقش آگاهی در این میان تعیین کننده است، به گونه ای که می تواند جبر را به اختیار و اختیار را به جبر بدل سازد. مقایسه دیدگاه فیلسوفان غربی (آگوستین، دکارت، اسپینوزا) و متفکران اسلامی (ابن سینا، سهروردی، ملاصدرا) نشان می دهد که تنها رویکردی میان رشته ای قادر است تصویر جامع تری از این مسئله فراهم آورد. نتیجه آن است که انسان موجودی است که در عین محدودیت های جبری، می تواند با آگاهی و اراده مسیر خویش را انتخاب کند.

کلیدواژه ها:

جبر ، اختیار ، جبر اختیاری ، اختیار جبری