از منشور کوروش تا حقوق معاصر: جایگاه ایران در نظام حقوقی بین الملل

ایران به عنوان یکی از کهن ترین تمدن های بشری، همواره نقشی بنیادین در شکل گیری، تحول و توسعه ی نظام حقوقی بین الملل ایفا کرده است. از دوره هخامنشیان با منشور کوروش که به عنوان نخستین سند حقوق بشر شناخته می شود، تا ساختارهای دیپلماتیک و اداری منسجم، ایران توانست اصولی همچون آزادی ادیان، منع برده داری و احترام به حقوق ملل مغلوب را به نظم جهانی عرضه کند. این میراث حقوقی در دوره های بعدی، به ویژه اشکانیان و ساسانیان، با توسعه نهادهای حقوقی و روابط دیپلماتیک پیشرفته استمرار یافت و در دوره اسلامی با تلفیق فقه اسلامی و سنت های ایرانی، بنیان های تازه ای در حقوق بین الملل پدید آورد. در دوران معاصر، ایران از طریق مشارکت فعال در سازمان های بین المللی، انعقاد معاهدات چندجانبه و حضور در مراجع قضایی بین المللی، جایگاه خود را به عنوان بازیگری اثرگذار در عرصه حقوق بین الملل تثبیت کرده است. این نقش آفرینی گاه با چالش های ناشی از تحولات ژئوپلیتیک، فشارهای قدرت های بزرگ و تفسیرهای متفاوت از اصول حقوقی مواجه بوده، اما ایران همواره کوشیده است با اتکا به میراث تاریخی و فرهنگی خود، منافع ملی و هویت مستقل خویش را در تعامل با جامعه بین المللی حفظ نماید. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه ای، به بررسی سیر تاریخی و تحول آفرین نقش ایران در نظام حقوقی بین الملل از عصر هخامنشیان تا جمهوری اسلامی می پردازد. نتایج نشان می دهد که ایران نه تنها در بنیان گذاری اصول اولیه حقوق بین الملل سهم داشته، بلکه در عصر حاضر نیز به عنوان بازیگری فعال و گاه چالش برانگیز در حوزه های حقوق بشر، حقوق بشردوستانه، حقوق دریاها، منع اشاعه هسته ای و دیپلماسی چندجانبه حضور داشته است.

کلیدواژه ها:

ایران ، نظام حقوقی بین الملل ، منشور کوروش ، فقه اسلامی ، سازمان های بین المللی ، دیپلماسی حقوقی