بهینه سازی و تحلیل مولفه های ادراکی نور روز در فضاهای آموزشی مدارس سمای دانشگاه آزاد بجنورد

نور روز به عنوان یکی از عناصر بنیادین در طراحی معماری، نقشی حیاتی در تعریف کیفیت فضا، سلامت روان و عملکرد کاربران ایفا می کند. این عنصر طبیعی نه تنها بر تنظیم چرخه های بیولوژیکی و حالات روانی مانند آرامش یا اضطراب تاثیرگذار است، بلکه به عنوان ابزاری قدرتمند، بر ادراک عناصری چون رنگ، فرم و بافت در فضا نیز اثر می گذارد. در فضاهای آموزشی که دانش آموزان ساعات طولانی را در آن سپری می کنند، کیفیت روشنایی اهمیت دوچندان می یابد. طراحی نامناسب و عدم بهره گیری بهینه از نور روز می تواند به مشکلاتی نظیر کاهش تمرکز، خستگی بصری، خیرگی و توزیع ناهمگون نور منجر شود که نهایتا بر سلامت و بازدهی تحصیلی دانش آموزان تاثیر منفی می گذارد. علی رغم اهمیت انکارناپذیر این موضوع، بسیاری از مدارس موجود فاقد طراحی روشنایی مطلوب هستند. از این رو، هدف اصلی این پژوهش، تحلیل و بهینه سازی مولفه های ادراکی نور روز در فضاهای آموزشی و ارائه راهکارهای معمارانه برای ارتقای کیفیت محیط یادگیری است.

این پژوهش با رویکردی کاربردی و روش توصیفی-تحلیلی، به مطالعه موردی مدرسه دخترانه سمای دانشگاه آزاد بجنورد پرداخته است. فرآیند گردآوری داده ها به صورت میدانی و کتابخانه ای انجام شد و ابزار اصلی آن، پرسشنامه ای جامع بود که در اختیار جامعه آماری متشکل از ۴۵۰ متخصص معماری فعال در زمینه طراحی فضاهای آموزشی قرار گرفت. داده های حاصل با استفاده از روش های آمار توصیفی و استنباطی در نرم افزار SPSS نسخه ۲۴ تحلیل شدند. همچنین، برای اعتبارسنجی مدل مفهومی پژوهش و بررسی روابط علی بین متغیرهای چهارگانه (فردی-نگرشی، ساختاری-انسانی، اقتصادی و فرهنگی-آموزشی)، از تکنیک مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) و تحلیل عاملی تاییدی (CFA) استفاده گردید.

نتایج تحلیل ها نشان داد که وضعیت بهره مندی از نور روز در مدرسه مورد مطالعه، در محدوده “محافظه کارانه” قرار دارد و نیازمند بهبود جدی است. توزیع نور در فضاهای کلیدی مانند کلاس های درس، ناهمگون بوده و بخش هایی از فضا از نور کافی بی بهره اند. بر اساس این یافته ها، راهکارهای مشخصی برای بهینه سازی ارائه شد؛ از جمله افزودن سایبان های افقی برای کنترل تابش مستقیم و جلوگیری از خیرگی، استفاده هوشمندانه از پرده ها برای تعدیل نور، و تعبیه پنجره های جانبی و نواری جهت اطمینان از نفوذ یکنواخت نور به عمق فضا. این پژوهش در نهایت نتیجه گیری می کند که طراحی دقیق و علمی مبتنی بر مولفه های ادراکی نور روز، نه تنها به بهبود چشمگیر کیفیت محیط آموزشی و ارتقای سلامت و تمرکز دانش آموزان منجر می شود، بلکه با کاهش وابستگی به روشنایی مصنوعی، گامی موثر در جهت تحقق معماری پایدار و کاهش مصرف انرژی است.

کلیدواژه ها:

معماری فضاهای آموزشی ، نور روز ، مولفه های ادراکی ، راهکارهای معمارانه ، مدرسه سمای بجنورد.