تاثیر اختلالات هیجانی بر مسئولیت کیفری در حقوق ایران و تطبیقی

مسئولیت کیفری به عنوان یکی از بنیادی ترین مفاهیم حقوق جزا بر توانایی ادراک و اراده فرد استوار است. در حقوق ایران، قانون گذار در مواد ۱۴۹ و ۱۵۰ قانون مجازات اسلامی به مسئله جنون و اختلال روانی اشاره کرده است، اما به طور مستقیم جایگاه اختلالات هیجانی را مشخص نکرده است. این در حالی است که یافته های جرم شناسی و روانشناسی نشان می دهند ناتوانی در تنظیم هیجان به ویژه در اختلالاتی همچون اختلال انفجاری متناوب یا اختلال شخصیت مرزی می تواند نقش موثری در ارتکاب جرایم خشونت آمیز و تکرار جرم داشته باشد. از منظر حقوق کیفری، پرسش مهم این است که آیا چنین اختلالاتی می توانند موجب سلب یا کاهش مسئولیت کیفری شوند یا خیر. بررسی منابع فقهی و حقوقی نشان می دهد که رویه قضایی در ایران در این زمینه وحدت رویه نداشته و گاه به صورت موسع چنین اختلالاتی را در حکم جنون تلقی کرده و گاه صرفا به عنوان عامل مخفف مجازات مد نظر قرار داده است. در مقابل در برخی نظام های حقوقی تطبیقی مانند آلمان و ایالات متحده نظریه های نوینی در خصوص مسئولیت کاهش یافته پذیرفته شده است که امکان توجه به اختلالات هیجانی را در تعیین کیفر و سیاست جنایی فراهم می آورد. این مطالعه نشان می دهد که توجه قانون گذار ایرانی به جایگاه اختلالات هیجانی در مسئولیت کیفری علاوه بر همسویی با اصل کرامت انسانی، می تواند کارآمدی سیاست جنایی ایران را در جهت اصلاح و بازپروری مجرمان ارتقا بخشد.

کلیدواژه ها:

مسئولیت کیفری ، اختلالات هیجانی ، حقوق ، ایران ، حقوق تطبیقی ، جرم شناسی