شکاف دیجیتال دیواری به بلندی یک نسل

این پژوهش به بررسی ماهیت چند بعدی شکاف دیجیتال بین نسلی می پردازد و عوامل اجتماعی اقتصادی، روانشناختی و فرهنگی موثر بر آن را شناسایی می کند. همچنین وضعیت شکاف دیجیتال در ایران و تاثیر پاندمی کووید-۱۹ بر الگوهای استفاده از فناوری در میان سالمندان را مورد تحلیل قرار می دهد. این مطالعه از روش مرور نظام مند استفاده کرده و ۸۷ منبع منتشر شده بین سال های ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۳ را با تمرکز بر شکاف دیجیتال نسلی تحلیل نموده است. منابع از پایگاه های اطلاعاتی معتبر شامل Google, Scopus، Web of Science، SID، Scholar و Magiran گردآوری شده اند. داده ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی مورد بررسی قرار گرفته اند. یافته ها نمایانگر این است که شکاف دیجیتال نسلی فراتر از دسترسی به فناوری بوده و شامل تفاوت های بنیادین در درک و ادغام آن در زندگی روزمره است. در میان سالمندان تفاوت هایی میان گروه سنی جوان تر (۶۵-۶۹ سال) و گروه سنی مسن تر (۷۰+) مشاهده می شود. عوامل اجتماعی اقتصادی نظیر تحصیلات و درآمد به عنوان پیش بینی کننده های مهمی برای میزان استفاده از اینترنت شناخته می شوند. موانع روان شناختی شامل اضطراب و نگرانی های مربوط به حریم خصوصی نیز تاثیر بسزایی بر پذیرش فناوری دارند. حمایت اجتماعی از سوی خانواده و دوستان نقش کلیدی را ایفا می کند. با وجود نفوذ ۹۴ درصدی اینترنت در ایران، تنها ۴۱ درصد از افراد بالای ۶۰ سال از این خدمات بهره مند هستند. پاندمی کووید-۱۹ بر تشدید شکاف دیجیتال تاثیر گذاشته و به پذیرش فناوری کمک کرده است. محدودیت های این پژوهش شامل تمرکز جغرافیایی بر کشورهای غربی، استفاده از داده های مقطعی و کمبود مطالعات متمرکز بر ایران می باشد. شکاف دیجیتال نسلی پدیده ای پیچیده و چندبعدی است که باید فراتر از دسترسی فیزیکی به فناوری درک شود. حل این مسئله نیازمند رویکردهای یکپارچه ای است که به ابعاد اجتماعی، روان شناختی، آموزشی و فرهنگی توجه کند. با توجه به پیامدهای گسترده محرومیت دیجیتال برای مشارکت اجتماعی، سلامت و کیفیت زندگی سالمندان، اتخاذ سیاست های فراگیر برای کاهش این شکاف ضرورتی انکارناپذیر است.

کلیدواژه ها:

شکاف دیجیتال ، سالمندان ، فناوری اطلاعات ، نابرابری دیجیتال ، آموزش سواد دیجیتال ، کووید-۱۹ ، ایران ، آموزش بین نسلی ، شمول دیجیتال